Како се следи нивото на радијација во Европа и која е опасноста во моментот?

Нуклеарните централи на Украина се во центарот на вниманието на Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ) откако земјата беше нападната од руски војници. Конкретно, се следи нивото на радијација околу самите нуклеарни централи, како и нивното функционирање, како и состојбата околу поранешната нуклеарна централа Чернобил.

МААЕ, како и голем број агенции за нуклеарна безбедност, ги мерат нивоата на радијација и над Украина и над остатокот од Европа. Целта е навреме да се забележат можните зголемувања на радијацијата и да се спречат катастрофи од големи размери.

Проблемот е што сензорите лоцирани во близина на Чернобил, кои се дел од безбедносниот систем и го следат нивото на радијација, престанаа да испраќаат податоци. Иако МААЕ посочува дека истражува што точно се случило и дали сензорите може повторно да се вклучат, сè уште не е можно да се следи што се случува со нивото на радијација со помош на овие сензори.

Актуелната состојба со зрачењето во Европа ја следи Заедничкиот истражувачки центар на Европската комисија (EC JRC), кој објавува мапа на која е можно да се следи нивото на доза на гама зрачење со интервал од 24 часа. Интерактивната мапа што ја објавуваат на нивната веб-страница покажува податоци за поединечни области, но и движењето на нивоата на радијација во изминатите неколку недели.

Гама зрачењето инаку постои во природата. Се формира при природно разградување на одредени радиоактивни соединенија, но и соеви како што се калиум-40 и јаглерод-14, кои може да се најдат во каменот, почвата, но и во храната и водата што луѓето ги консумираат. Меѓутоа, гама зрачењето може да биде предизвикано и од човечка активност, за време на физиката во нуклеарните реактори, физичките експерименти со висока енергија, нуклеарните експлозии и несреќите, а во мали нивоа не е опасно по здравјето на луѓето. Во мали количини не е опасен по здравјето, додека во големи количини е смртоносен.

И додека во природата има одредено ниво на гама-зрачење, ако нагло се зголеми, тоа може да укаже на нуклеарна катастрофа. Според Управата за цивилна заштита, најголема опасност се несреќите на енергетските реактори. Поради присуството на големи количини на радиоактивни материи, последиците од ваквите несреќи можат да бидат значителни и да се манифестираат на широк простор.

Во случај на несреќа, радиоактивен материјал може да се ослободи од постројката во околината. Радиоактивноста може да се ослободи во атмосферата, површинските води или почвата или подземните води. Досегашните искуства сугерираат дека најмногу внимание треба да се посвети на несреќите со испуштање на големи количества радиоактивност и топлинска енергија во атмосферата.

Доколку радионуклиди се испуштаат во атмосферата, т.н радиоактивен облак, тој би се проширил под влијание на сложени атмосферски процеси.

Населението погодено од радиоактивниот облак прво ќе биде изложено на ефектите на директното зрачење од облакот и на вдишувањето на радиоактивни честички и гасови содржани во облакот. Во подоцнежна фаза, по таложењето на честичките на земјата, најзначајни би биле ефектите од директното зрачење на наталожениот радиоактивен материјал, вдишувањето прашина и потрошувачката на контаминирана храна и вода.

Затоа е важно да се следи нивото на радијација во атмосферата, за да може граѓаните навреме да се предупредат за потенцијалната опасност и да се намалат нејзините последици.