Батан Богиќевиќ: Ноќниот живот во Париз има грда страна што не се гледа на разгледници

Содржина:

• Бегството од домот и првиот контакт со суровата реалност
• Париз не ги простува грешките: или те голта, или те тестира до максимум
• Дневна тишина меѓу книги – ноќна војна меѓу пијанства, страв и сурова вистина
• Бојниот вресок на моторите: кога стравот е прашање на опстанок
• Затворот во „демократскиот“ Запад е поужасен отколку што може да се замисли
• Гангстерите и „легендите“ се разоткриваат како исплашени луѓе и деца
• Парискиот уличен кодекс бара почит и ладнокрвност, но не простува слабост
• Пишувањето е излезот од бездната, а вистинските приказни собрани во книги
• Кокошката, песната и чудната среќа по најтемните ноќи
• Што останува на крајот: да преживееш не значи да станеш „легенда“, туку да си останеш човек

Бегството од домот и првиот контакт со суровата реалност

Јас сум човек што побегнал. Не еднаш. Повеќепати. И кога ќе кажам „побегнал“, не мислам на авантура со куфер и карта во џеб. Мислам на бегство како инстинкт: кога останувањето значи дека ќе се задушиш. Првото бегство е секогаш од домот – или од она што требало да биде дом. Од нешто што те крши додека растеш. Од татко што те држи во стегите на страв и понижување. Од средина каде што, ако сакаш да преживееш, мораш да станеш тврд пред да станеш возрасен. Нема да глумам фин човек и да го разубавам тоа: кога ти е лошо, кога не ти е добро, кога секој ден ти личи на казна – тогаш во главата ти се прави само една мисла: да исчезнеш. Да отидеш. Да се спасиш. На дваесет и една година ми беше јасно дека ако останам, ќе завршам во две места: или во гроб, или во затвор. А јас, како што ќе сфатам подоцна, имав една проклета предност: не сакав ниту едното.

Париз не ги простува грешките: или те голта, или те тестира до максимум

Кога стигнав во Париз, не стигнав како турист. Стигнав како човек што носи мирис на пат, на автобуси, на туѓи седишта, на беда и нервоза. Стигнав како човек што не знае дали ќе спие утре, дали ќе јаде, дали ќе се снајде. Париз има два начина да те пречека: или те голта, или те тестира. Јас го сфатив тоа уште првите денови. Тука не е доволно да си „храбар“. Тука треба да си паметен. Треба да сфатиш дека градот е полн со патеки: едни се брзи и валкани, други се спори и тешки – но чисти. И секој пат те носи во различен живот. Можев да станам криминалец. Искрено – можев. И имаше луѓе што одма ми ја отвораа таа врата: „Еве, ќе те внесеме, ќе работиш, ќе имаш пари“. Тоа изгледа примамливо кога си гладен. Но тогаш се случи нешто клучно: јас си кажав – не. Не затоа што сум светец. Туку затоа што бев доволно долг на работ за да сфатам дека брзите пари се најбрзиот пат до најбавната казна.

Дневна тишина меѓу книги – ноќна војна меѓу пијанства, страв и сурова вистина

Во Париз почнав да работам во универзитетска библиотека. На хартија тоа звучи смешно: Балканец, тврд, со минато што мириса на тепачки и преживување – и сега сред книги, правила и тишина. Но библиотеката беше мојот спас. Таа тишина ми ги смири нервите. Ме научи на ред. Ме натера да се навикнам дека постои и друг свет освен оној каде што се зборува со тупаници. Постојат и луѓе што те гледаат како човек, не како опасност. Ноќта, пак, беше мојата реалност. Работев како обезбедување, избацувач, телохранител. И таму нема романтика. Таму има алкохол, дрога, его, пари, очај и луѓе што бараат „слобода“ за да се уништат себеси. Таму има девојки што плачат во тоалет, момци што се прават „мачо“ додека им треперат рацете, и ликови што мислат дека светот им припаѓа затоа што потрошиле неколку илјади евра на маса. Има една работа што брзо ја учиш кога стоиш на врата: стравот е заразен. Ако ти се уплашиш – сите ќе го намирисаат тоа. Ако ти попуштиш – си готов. Ако ти се исправиш – можеш да преживееш. Јас научив да стојам така што и кога ми се тресе душата, телото ми е мирно.

Бојниот вресок на моторите: кога стравот е прашање на опстанок

Имало ноќи кога мислиш дека ја контролираш ситуацијата… и потоа се појавуваат луѓе што те потсетуваат дека не контролираш ништо. Еднаш пред мене застана колона мотори – десетици. Бајкери. Тие не се појавуваат за да пијат коктел. Тие доаѓаат како стадо, со звук што ти влегува во стомакот. Кога ќе застанат, прво што ти се случува е: мозокот ти прави филм. Сите најлоши сценарија. И тогаш доаѓа моментот што го одредува човекот: дали ќе те изеде стравот или ќе го изедеш ти него. Не сум „херој“. Само научив една вистина: ако еднаш се повлечеш од страв, ќе се повлекуваш цел живот. А јас не сакав уште еден живот во бегство.

Затворот во „демократскиот“ Запад е поужасен отколку што може да се замисли

Луѓето на Балканот често мислат дека на Запад сè е „културно“, „демократско“, „цивилизирано“. Има моменти кога тоа е така. Но има моменти кога сфаќаш дека цивилизацијата е само тенка боја на ѕидовите. Кога ќе влезеш во затвор таму, ќе сфатиш дека има места што мирисаат на среден век. Соба, тоалет, луѓе што живеат како отпад, смрдеа што ти влегува во кожа. И ти треба „три тони вода“, како што би рекол, за да излезеш од тоа со чувство дека си човек. Тоа искуство не те прави „попаметен“ само по себе. Но те прави решителен: никогаш повеќе. Некои луѓе влегуваат и излегуваат од затвор како од кафеана – затоа што немаат каде. Затоа што немаат на што да се вратат. Затоа што улицата им е единствен дом. Јас имав една одлука: што и да правам, ќе најдам начин да не се вратам таму.

Гангстерите и „легендите“ се разоткриваат како исплашени луѓе и деца

Во ноќниот свет се среќаваш со луѓе што другите ги гледаат како митови. Гангстери. Богаташи. Ѕвезди. Ликови што „имаат врски“. И тука паѓа уште една романтична илузија. Многу од тие „опасни“ луѓе се само исплашени деца што научиле да купуваат страв кај другите. А многу од тие „заведувачи“ што ги гледаме на филм… во живо знаат да бидат ладни, пресметливи и мали. Јас сум ги видел и блиску и далеку. И тогаш ти станува јасно: славата не го прави човекот голем. Парите не го прават човекот силен. Само му даваат поголема сцена да си ги покаже слабостите.

Парискиот уличен кодекс бара почит и ладнокрвност, но не простува слабост

Во Париз запознав и луѓе што живеат по некој свој кодекс. Има групи и средини каде што ако еднаш ти дадат збор – тоа е закон. Има моменти кога некој ќе ти плати вечера само затоа што те ценат дека си исправен. Не затоа што си „добар“. Туку затоа што си човек со став. Но кодексот таму нема ништо заедничко со моралните лекции од книги. Тој е суров, практичен, уличен. Ако си слаб – те јадат. Ако си нечист – те отфрлаат. Ако си предавник – исчезнуваш. И да, тоа може да изгледа „романтично“ од страна. Но кога си внатре, сфаќаш дека романтиката е за тие што не ја плаќаат цената.

Пишувањето е излезот од бездната, а вистинските приказни собрани во книги

Во еден момент сфатив дека ако останам само „избацувачот“, ќе ме проголта таа улога. Ќе ме дефинира. Ќе ме направи да мислам дека мојата вредност е само во тоа колку силно можам да удрам или колку луѓе можам да заплашам со поглед. А јас не сакав тоа да сум јас. Затоа почнав да пишувам. Не како хоби. Туку како спас. Како начин да ја извадам целата кал од мене и да ја ставам на хартија, наместо да ми остане во душата. Се случи да напишам роман, да се фатам за реченици што звучат смешно и грубо – но се вистинити. Во моите приказни има Бог и има простота, има нежност и има валканост, затоа што така е и животот.

Кокошката, песната и чудната среќа по најтемните ноќи

И тогаш, после сите тие ноќи, после сите тие „опасни“ ситуации, после целата таа грубост… доаѓа нешто што не би го очекувале од човек како мене. Кокошка. Една обична кокошка што секое утро, како часовник, носи јајце. И одеднаш сфаќаш дека има нешто поважно од ноќните победи и од „машките“ приказни: ритамот на мирот. Си пеам песна, како будала, и се смеам сам на себе. „Што прави сонцето мое мало?“ – и ја гледам кокошката како да ми е најважниот сведок на тоа дека сепак сум жив. Дека сепак можам да бидам благодарен за нешто ситно, домашно, нормално. И тоа е можеби најголемата лекција што Париз ми ја даде: можеш да поминеш низ темнина… и сепак да не ја изгубиш способноста да се израдуваш на најобичните работи.

Што останува на крајот: да преживееш не значи да станеш „легенда“, туку да си останеш човек

Не сакам да ме паметат како „опасен“. Не сакам да ме паметат како „легенда“. Тоа се зборови што луѓето ги фрлаат кога им е здодевно. Јас сакам да останам запаметен како човек што преживеал и излегол од сопствената кал. Човек што не се предал на најлесниот пат. Човек што побегнал кога морал – но и се вратил во себе кога сфатил дека бегањето не може да трае вечно. Париз не ме направи подобар човек сам по себе. Париз само ми ги покажа последиците. И ме натера да си го одберам животот – свесно. Ако нешто научив, тоа е ова: Стравот не е чувство што треба да го победиш еднаш. Стравот е нешто што секоја ноќ мораш да го држиш под контрола. И ако успееш… следното утро можеш мирно да стоиш меѓу книги. Да дишеш. Да се насмевнеш. И да си кажеш: „Добро е. Денес сум тука“.