Вистината што Грција ја крие: Како Грците му го избришаа името на детето со број 1696, за да го избришат него

Содржина:

• Пролетта на 1948: Спасување деца или одвојување засекогаш од родителите
• Домот останува само спомен со една печка, слама и сон што сè уште го повикува назад
• Дрвениот куфер и бројот 1696: Кога идентитетот го сведуваат на статистика
• Полска како спас и прва слобода – и како второ раѓање во туѓ јазик и свет
• Држава што те храни, но со цената на бришење на името и идентитетот
• Истата судбина во друг глас: Македонците од Егејот не добиваат ниту идентитет, ниту повраток
• Враќањето што не го може Мито, го прават неговите деца: Да се најде гробот и да се запали свеќа
• Историјата сака да те памети како број, но ти сакаш да бидеш име: Завршниот збор на дете чие име го избришаа

Пролетта на 1948: Спасување деца или одвојување засекогаш од родителите

Мито ја памети пролетта на ’48 како сцена што не старее. Сè цвета, а неговата мајка го фаќа за рака и го носи во училишна сала исполнета со деца и родители. Тогаш доаѓа реченицата со целата тежина на таа епоха: „Дајте ги децата. Ќе ги однесеме далеку, во земја каде што нема војна. Кога ќе заврши – ќе се вратат.“ Но тоа „кога ќе заврши“ станува пресуда, а не пауза. Децата ги делат по групи, секоја со своја воспитувачка – „Мајка“, не затоа што им е вистинска мајка, туку затоа што на детето му треба збор за да не се распадне. Тргнуваат пеш кон границата, се кријат, а колона од деца расте, веќе не знаат дали бегаат или ги носат. Една вечер мајка му го легнува да спие, а кога се буди, ги нема родителите. „Тогаш беше последниот пат кога ја видов мајка ми во животот.“

Домот останува само спомен со една печка, слама и сон што сè уште го повикува назад

Кога Мито се обидува да ја реконструира првата куќа, го прави без разубавување: дрвена двокатна куќичка, долу добиток, горе една соба за сите, во средина метална печка, се спиело на под, на слама. Од мала тераса се гледала околината. Повторува еден сон каде што мајка му се појавува „како зад магла“, го вика да се врати. Тој ѝ ветува: „Ќе се вратам. Само за момент.“ Но тој момент се претвора во живот.

Дрвениот куфер и бројот 1696: Кога идентитетот го сведуваат на статистика

Еден ден на сите деца им даваат дрвени куфери, на кои со маслена боја пишува име, презиме и статистички број. На торбата на Мито пишувало Лексов, Мито, 1696. Не е тоа само административен детал – тоа е психолошка операција. Претворен во број, стануваш полесен за преместување и корекција. Иронично, тој куфер денес е доказ за постоењето пред сите наставки и преименувања.

Полска како спас и прва слобода – и како второ раѓање во туѓ јазик и свет

Една ноќ ги носат на воз, заспиваат, а наутро Мито слуша гласови што „не се македонски, ама се многу слични“. Го дочекуваат жени со бели капи и престилки, кои носат тенџериња со храна, што нему му личи на рендaни јаболка со шеќер. После месеци глад, тоа е првото нешто што може да се нарече јадење. Тогаш разбираат – Полска, местото Лондек Здруј. Полска негувателка раскажува: кога ги видела, плачеле деца и плачела таа. „Што да му кажеш на дете што вика мајка? Имав 18 години и добив деца што до вчера цицале.“ За Мито сè е ново: првата бања, првата тоалетна школка, првата сијалица. И цело време веруваат дека наскоро ќе се вратат.

Држава што те храни, но со цената на бришење на името и идентитетот

Тука приказната станува особено тешка – не е само војна, туку бришење. Мито ја раскажува „биографијата на имиња“ како товар. Роден е како Мито Клавчов. Во една фаза им ги сменуваат имињата со „грчко звучење“ – таму е Димитрис Алексју. Во други држави – Лексов, Алексов, во Полска Алексовски. На секое место, нова верзија од него. Тој е истото дете што еднаш сфатило дека мајка му исчезнала. Желбата на крај не е статус, туку неговото презиме да стои на гробовите на неговите, на македонски. Затоа што само така името конечно доаѓа дома.

Истата судбина во друг глас: Македонците од Егејот не добиваат ниту идентитет, ниту повраток

Кога потомците се враќаат во родното место, среќаваат и други со слични судбини. Една жена раскажува: 17 години живела во Полска, одела на училиште, но не сака да биде туѓинка по идентитет: „Не сум Полјакиња. Македонка сум.“ Ваквиот израз на болка покажува дека Мито не е исклучок – тоа беше механизам што проголта многу деца, кои станаа дијаспора пред да сфатат што значи зборот дијаспора.

Враќањето што не го може Мито, го прават неговите деца: Да се најде гробот и да се запали свеќа

Кога Мито веќе не може, неговото семејство ја продолжува мисијата: да ги однесат децата во Шештево, да ги најдат гробовите на предците, да запалат свеќа во негово име. Тоа е најчистата дефиниција на наследство – недовршена задача што ја носат децата наместо татко им. Значи, да им се врати на корените, барем преку најблиските.

Историјата сака да те памети како број, но ти сакаш да бидеш име: Завршниот збор на дете чие име го избришаа

Ако треба сè да се сведе во една мисла, еве ја: историјата сака да те памети како број, а ти сакаш да те памети како име. Мито, детето со број 1696, не бараше споменик. Само сакаше буквите на своето презиме да стојат на свој јазик, на своја земја. Оваа приказна е опасна за тие кои бараат тишина, затоа што кога еднаш ќе се каже, нема враќање. Вистината веќе има име.