„За 5 евра колешките даваат да ги фаќаат! Кафана ли е тоа или нешто друго?“ – пејачка зборува отворено за суровиот живот по кафаните

Содржина:

• Детство без татко, мајка што се жртвува и тишина што ја крши првиот телефонски број
• Атлетика, медали и првиот судир со општествените граници врз женското тело
• Од келнерка до микрофон: бегство од контрола и одбивање на „играчка за слава“
• Кафаната низ очите на жена: таму нема романтика, туку правила, алкохол и „чисти намери“ не постојат
• „Колку бараш?“ – кога гостите ја претвораат музиката во трговија и кога достоинството станува најтешка борба
• Нови Пазар, Косово и животот како камелеон: различни градови, исти ликови, и секогаш само човек да останеш
• Швајцарија: строги закони и опасност од депортација, кога сето ризикување е прескапо
• Турција: убави градови, корумпирани газди
• Љубов, предавство и урок од „најдобра другарка“ – губењето на доверба започнува кај своите
• Темниот период: татко во затвор, канџите на „хиените“ и моментот кога пиштолот допира до челото
• „Не се плашам“: кога животот те скршува, стравот веќе не раководи со тебе
• Зошто Марија останува „непозната“ и што значи вистинскиот успех за неа
• Ставот како единствен оклоп: зошто достоинството и храброста се најважна заштита во овој суров свет

Детство без татко, мајка што се жртвува и тишина што ја крши првиот телефонски број

Растев со мајка ми, баба ми, дедо ми и вујко ми под ист покрив. Деведесеттите ги паметам и по убави работи — детство, игра, чувство дека мајка ми се крши од работа за да не ми фали ништо — и по една колективна сенка што ја носеше времето. Бомбардирањето, стравот, возрасните што шепотат, децата што не разбираат сè, ама чувствуваат сè. Едно нешто, сепак, го чувствував најјасно: фалеше татко. Не затоа што немав љубов. Туку затоа што празнината, кога е таму, останува таму. Татко ми го запознав дури на 11 години. Дотогаш, контакт немав. Не влегувам во причините — тоа беше нешто меѓу него и мајка ми. Но се случи една сцена што денес ја гледам како почеток на мојата тврдоглавост: во стаклена витрина видов хартија за алиментација. На неа имаше број. Јас се качив, ја земав хартијата, го земав бројот — и го повикав. Не знаев како изгледа. Немав фотографии. Се договоривме за средба. Тој ми кажа каков автомобил вози и каде ќе стои. Јас влегов во кола со човек што требаше да ми е татко, а ми беше странец. Средбата не беше филмска. Беше реална. Малку страв, малку возбуда, и огромна потреба да го ставам тој дел од животот на место. Некое време се гледавме тајно. Од мајка ми криев — две и пол години. Кога дозна, се налути. Разбирливо. Таа ме одгледа, таа ме израсна. Но јас не можев да прифатам дека некој ми е во истиот град, а јас да живеам како да не постои.

Атлетика, медали и првиот судир со општествените граници врз женското тело

Како девојче трчав. Атлетиката ми беше прво место — дисциплина, ред, патека на која се знае што е труд, што е резултат. Имам медали, дипломи, успеси. Можеби не бев европски шампион, но имав сон: да бидам добра, да стигнам далеку. И тогаш дојде пубертет. Телото почна да се менува, и тоа што треба да е природно — растење — во спортот стана ограничување. Ми рекоа дека не можам повеќе да тренирам како порано. Не ми го кажаа мене директно — ѝ го кажале на мајка ми. Пораката беше проста и сурова: „Премногу се развила. Не може.“ Се сеќавам на чувството како на неправда. Не како трагедија, туку како нешто што ти го сече патот без да те праша дали си подготвен. Една трка ми остана како слика за мојот карактер. Имаше период кога месец и пол не отидов на тренинг. Излегував со друштво, мајка ми мислеше дека одам на подготовки. Дојде натпреварот — „Смедеревска есен“, големо такмичење, 600 метри. Девојките дојдени од разни градови, подготвени, наместени како пружини. Јас застанав во последен ред. Тренерот ми рече дека немало ни да треба да се појавам. Јас си помислив: тие ќе тргнат како спринт. Јас ќе одам полека. Кога ќе заостанат на крај — тогаш ќе удрам. И така беше. Тие стартуваа жестоко. Јас го чував здивот. А кога ја видов целта и нивниот пад на сила — удрив спринт и стигнав прва. Не беше тоа само победа. Беше лекција: кога немаш идеални услови, имаш глава.

Од келнерка до микрофон: бегство од контрола и одбивање на „играчка за слава“

На 18 години заминав. Не затоа што ме влечеше авантура, туку затоа што сакав да излезам од Смедерево, да побегнам од ќорсокакот што понекогаш го чувствуваш кога си млад и ти треба воздух. Прво работев во пицерија. Потоа во Бар, во Црна Гора. Таму живеев четири години. Вкупно, низ годините, работев седум години како конобарка — и паралелно почнав да пеам. Пеењето ми беше желба од малечка. Не ми беше план за „слава“. Беше план за живот. Почнав да пеам во Црна Гора, на 20 години. Пеев сè: црногорски репертоар, народно, што ќе побараат луѓето. Имав и две снимени песни; за првата сама пишував текст, втората беше во 2013. Но никогаш не ми беше цел да „успеам“ во смисла на телевизија, на насловни, на туѓи раце што те местат каде им одговара. Имав понуди. Некои луѓе ме викале да одам во големи музички формати, да се пријавам, да „се пробам“. Јас одбивав. „Не сакам“ — тоа беше одговорот. Не затоа што не верувам во себе. Туку затоа што не сакам некој да управува со мене, да ми кажува што да зборувам, како да се облекувам, со кого да се дружам, и што да „глумам“ . Јас сум самостојна. Сама станав свој човек. Им помагам на моите дома. Себе често се ставам на последно место. И да — некогаш се нервирам, нормално. Но барем знам дека не сум ничија играчка.

Кафаната низ очите на жена: таму нема романтика, туку правила, алкохол и „чисти намери“ не постојат

Во кафаната научив нешто што наивните не сакаат да го слушнат: таму нема „чисти намери“. Има атмосфера, алкохол, моќ, суета, и многу луѓе што мислат дека со пари можат да купат сè. Кога си работела и како келнерка и како пејачка, ја гледаш сцената од двете страни. И тогаш ти станува јасно — нема „зезање“. Почитта не доаѓа сама. Ја правиш со став. Како се прима првиот бакшиш? Сосема нормално. Не ме навредува тоа. Тоа е дел од работата. Но каде се оставаат парите — тука почнува границата. Јас не дозволувам да ми ставаат пари на градите. Ниту да ми ги туркаат по тело. Пари — на микрофон или во рака. Точка. Поради тоа имало расправии и со колешки: „Зошто не дозволуваш?“ Затоа што не сум предмет. И затоа што кога една ќе дозволи, утре сите ќе не гледаат како јавна куќа.

„Колку бараш?“ – кога гостите ја претвораат музиката во трговија и кога достоинството станува најтешка борба

Има момент кога гостин не доаѓа за музика. Доаѓа за да купи нешто друго. Не те прашува „може ли песна“, туку те прашува директно: „Колку бараш?“ Хотел. Собa. „Да излеземе после работа.“ Не во метафора — туку буквално. Мојот одговор е секогаш ист: „Извини, си ја промашил локацијата.“ Потоа продолжува кај некоја друга. И така, од кафана во кафана. Мене ме боли што ова стана нормалност. Ме боли што дел од колешките, за ситни пари, дозволуваат да ги фаќаат и да ги штипат — па после сите пејачки ги ставаат во ист кош. Во мојата глава тоа не е „слобода“. Тоа е упропастување на професијата. Кога гостите одат кај „таа што излегува со нив“, тие не оставаат пари во локалот, не плаќаат музика, не ја почитуваат сцената. И на крај, целата работа се претвора во нешто што јас не сакам ни да го наречам по име — ама името е јасно: проституција.

Нови Пазар, Косово и животот како камелеон: различни градови, исти ликови, и секогаш само човек да останеш

Има места каде што се чувствуваш како дома иако не си дома. Нови Пазар ми е такво место. Таму одам со години. Бев и лани во Рибариќе, од јануари до септември, пеев; за време на Рамазан одмарав дома. Средината е шарена, има различни националности, но музиката ја сакаат сите. Јас не правам разлика. За мене е битно само едно: да си човек. И да — јас сум камелеон. Се снаоѓам. Во моментов кога ја раскажувам оваа приказна, работам во Грачаница, на Косово, во ресторан „Лана“. Десет дена сум таму. Работата те носи каде што има работа.

Швајцарија: строги закони и опасност од депортација, кога сето ризикување е прескапо

Швајцарија ми беше кратка епизода — месец и пол, 2014. Тогаш можеше поинаку, времињата беа поопуштени, барем за тие што работеа „на црно“. Денес е друго. Денес полицијата влегува, апси, депортира. Имам пријателка танчерка — вели дека ја задржале неколку дена и ја депортирале; добила и забрана да влезе во шенген-зоната две години. Пораката е проста: ако одиш таму, оди со документи. Сè друго е ризик што не вреди.

Турција: убави градови, корумпирани газди

Истанбул е убав. Град за живот, за енергија, за луѓе. Таму работев во ресторан „Монтенегро“, потоа во друг локал што го нарекуваат „Естрада“. Некое време беше добро — до моментот кога се сменија газдите. Тогаш почна хаос: „не се знае кој пие, кој плаќа“. Гости што даваат пари за музика не се почитуваат. Пијачка се наплатува како да ги дере некој. Луѓето си одат со чувство дека ги направиле будали. А кога газдите прават неред, нередот се лепи и на музичарите. Но има една ноќ што за мене е граница. Беше 5 февруари. Хармоникашот со кого работевме — Саша Кадриќ — човек и музичар „пресовршено добар“ — му се слоши. Срцето почна да го издава. Јас прва го забележав, затоа што беше до мене. И тука доаѓа најсрамниот дел од приказната: не ја викнале итната помош на време. Не затоа што немало болница. Не затоа што било далеку. Туку затоа што се плашеле — работеле на црно. Се плашеле дека ако дојде итна, ќе дојде и проверка. Човекот беше жив уште долго време. Минутите поминуваа. Итната беше „на пет минути“, буквално. Но тие не ја викнаа. Саша почина. Јас после тоа долго време имав притисок. Не можев да спијам. И ден-денес тоа ми стои како црна дамка: кога некој ќе избере „да не се замара“ наместо да спаси живот. Затоа имам една препорака што ја кажувам како предупредување: ако некој оди да работи таму, да не мисли дека ќе биде заштитен ако му се слоши. Ако на човек може да му го остават срцето да престане затоа што се плашат од полиција — тогаш нема што да зборуваме.

Љубов, предавство и урок од „најдобра другарка“ – губењето на доверба започнува кај своите

Сите мислат дека најтешки се приказните од кафана. Не. Понекогаш најтешко е тоа што ти го прават „твоите“. Имав дечко две и пол години. Не дојде на мојот 18-ти роденден. Тоа ми беше знак. Заминав. Подоцна се смиривме, дојде и во Црна Гора, и тогаш дознав дека ме изневерувал — и тоа со девојка што ми беше пред очи. „Најдобра другарка“, како што велат. После тоа престанав да верувам во титули. Другарството не се мери со зборови. Се мери со тоа што не ти го забива ножот кога си најмлад и најглупав.

Темниот период: татко во затвор, канџите на „хиените“ и моментот кога пиштолот допира до челото

Имаш периоди кога не живееш — само преживуваш. За мене, тоа беа тие 3–4 години додека татко ми беше во затвор. Јас бев надвор, сама. Требаше да се завршуваат работи, да се плаќаат сметки, да се решава имот, документи, сè што животот ти го фрла на глава кога си ранлив. И во тие моменти, секогаш ќе се појави некој што ќе се претстави како „помош“. А всушност ќе ти стане канџа. Еден човек — татко ми го сметал за „најдобар другар“ — почна да ми се мотка околу животот. Ме возеше, ме носеше кај татко ми во посета, „помагаше“ да завршам што треба. На прв поглед — услуга. На втор — контрола. Подоцна сфатив: бил смртно заљубен. И не прифаќаше „не“. Јас му кажав јасно: „Никогаш нема да бидеме заедно.“ И тогаш почна лудило. Ми ставил прислушкувач во стан. Знаел разговори што никој не можел да ги знае. Во една неверојатна сцена, дури го извадил уредот и им го покажал на мајка ми и на уште две жени што биле кај мене — како да е тоа нешто нормално. Јас само се насмеав од шок. Кога човек е доволно безобразен да се фали со прислушкување, знаеш дека не си во нормална приказна. А најстрашното дојде во една ноќ кога ми стави пиштол на глава. Да, вистински пиштол. Со куршум во цевка. Не „шега“. Не „фора“. Пиштол што испука — куршумот отиде во зграда преку пат, затоа што јас го тргнав настрана во последен момент. После тоа побегав. Некој ќе праша: „Зошто не пријави?“ Мојот одговор е искрен: не верував во полицијата. Во такви кругови, кога ќе почнеш да гледаш кој со кого е, ти станува јасно дека понекогаш институциите не се засолниште, туку уште една стапица. Тие луѓе ги нарекувам „хиени“. Затоа што така се однесуваат: кружат околу твојата слабост додека не те каснат. Ме натераа да ја проверувам колата — дали има нешто под неа. Дали ќе ми наместат нешто. Стравот ти станува навика. И да — извлекоа пари. Не мои. Пари на татко ми. Некаде „две-три илјади евра“, и знам дека никогаш нема да се вратат.

„Не се плашам“: кога животот те скршува, стравот веќе не раководи со тебе

Некои ќе помислат дека после такви работи човек се крши. Јас не се скршив. Можеби затоа што и пред тоа сум видела доволно. Во Бар и Подгорица запознав луѓе од опасни кругови. Видов што значи криминал, што значи да изгубиш другари, што значи да ти убијат близок човек. Некои беа нормални во секојдневие — а работите што ги правеле, тоа им било нивен живот. Јас не сум била дел од нивните дела, ама сум видела како завршува тоа. Кога еднаш ќе ти убијат другар, кога ќе ти исчезнат луѓе што ти биле како браќа — тогаш пиштол на чело е страшен, ама не е доволен да те сруши. Можеби звучи грубо, ама е вистина: кога ќе преживееш доволно, стравот се смалува.

Зошто Марија останува „непозната“ и што значи вистинскиот успех за неа

Многумина би рекле: „Добро, тогаш зошто не одиш во реалити? Зошто не одиш во куќи, во емисии, во програми?“ Јас немам живци за тоа. Не сакам затворен простор. Не сакам туѓи правила. Имав понуди и таму, и ги одбив. За мене, успех не е да ти ја препознаваат фацата по улица. Успех е да си останеш свој човек — и да не дозволиш никој да те купи.

Ставот како единствен оклоп: зошто достоинството и храброста се најважна заштита во овој суров свет

Ако треба да ја сумирам мојата животна филозофија во една реченица, ќе биде ова: „Како ќе се поставиш — така ќе ти биде со луѓето.“ Не е магија. Не е гаранција. Но е единственото што го имаш кога си сам, кога патуваш, кога работиш по туѓи градови и туѓи сцени, кога не знаеш кој ти е пријател, а кој ти е следната „хиена“. Јас не сум света. Не сум ни жртва по професија. Јас сум жена што научила да живее со отворени очи — и што не дозволува некој да ја претвори музиката во цена. И кога некој ќе праша „колку бараш“, мојот одговор ќе остане ист: „Погреши локација.“