Кој е Ѓорѓе Васиљевиќ Атила – најинтелигентниот српски криминалец? Ова е исповед. Негово сведоштво. Негови зборови.

Содржина:

• Детство без заштита и семејство: насилниот дом и улицата станаа негов живот
• Криминалот стана одбрана и начин за преживување: планирање како филозофија на опстанок
• Затворски закони: мрак, казни и непишани правила кои го кршат човекот до коска
• Мачење и понижување како затворска дисциплина: системот те крши за да те скроти
• Долгата казна: губење на разумот и човечкото достоинство зад високите ѕидови
• План за бегство што го урна човечкиот страв: кога ништо не е поопасно од совеста
• Корупција, кантината и тајните валути: цигарите и кафето како скапа роба на затворот
• Колективот како лажна фамилија и затворот како наследен приватен бизнис
• Дрога во затвор: системот дозволува за да има мир, а не правда
• Мојата заклетва: за да го убијам „Атила“, морав да го ослободам Ѓорѓе
• Робија на слобода: кога казната не завршува ни по излегување, туку само станува невидлива
• Книгата како спас и предупредување: сведоштво за да се спаси барем еден живот
• Заклучок: системот без ресоцијализација е фабрика за повторни злосторства, а приказната за „Атила“ е опомена за сите нас

Детство без заштита и семејство: насилниот дом и улицата станаа негов живот

Растев со татко алкохоличар што ме тепаше. Не зборувам за „строго воспитување“. Зборувам за физичко насилство што те прави да научиш една работа уште пред да научиш таблица за множење: дека ако не се одбраниш, ќе те скршат. Деведесеттите ме дочекаа како дете препуштено само на себе и на белградскиот асфалт. Кога немаш стабилен дом, улицата те зема. Прво како засолниште. Потоа како правило. Па како идентитет. На 13 години ја запознав мајка ми – жената за која мислев дека е мртва. Тоа не е сцена од филм: целиот живот ти била кажувана приказна, а потоа дознаваш дека дел од неа воопшто не бил вистина. Во таков момент човек или ќе се распадне, или ќе се стврдне. Јас се стврднав. На улица ми дадоа прекар: Атила. И со тој прекар почна да расте и мојот криминал. Прво ситно – па посериозно. Кражби. Изнуди. Разбојништва. Ништо од тоа не го оправдувам. Само го кажувам редоследот: од хаос не излегува мир, ако никој не те научил што е мир.

Криминалот стана одбрана и начин за преживување: планирање како филозофија на опстанок

Секогаш сум бил човек што планира. Некогаш прочитав дека планот е половина завршена работа. Јас тоа го живеев – во криминалот, а подоцна и во животот после него. Разликата е само во целта. Денес планирам за да им ја направам иднината на моите деца прифатлива, да растат нормално, да просперираат, а јас да не бидам влечка што ќе им тежи. Но тогаш… тогаш планот беше мојот начин да преживеам. И да останам чекор пред другите.

Затворски закони: мрак, казни и непишани правила кои го кршат човекот до коска

Во затвор, законик постои – ама не е истиот што го читате на хартија. Таму има „дела“ и „недела“. И не зборувам за морал во нормална смисла, туку за затворска логика. Во тој свет, има злосторства што се сметаат за најодвратни. Силувачи. Педофили. „Противприродни блудници“, како што се кажува во затворски жаргон. И таму казната не ја дели судот – туку колективот. Ако ме прашате да ја замислам најлошата тортура што можеш да му ја направиш на човек… ќе ви кажам: во затвор тоа е уште полошо. Не затоа што сите се „праведни“, туку затоа што во една соба затвораш возрасни мажи без телевизија, без радио, со фрустрации што растат како гангрена. И кога ќе добијат „легитимна цел“ – како да им даваш дозвола да се чувствуваат подобри, „почесни“, „над“ некого. Има и друга мрачна вистина: многу од тие што судат, и самите се злосторници. Само не „од таа врста“. Наркодилер што труе туѓи деца ќе рече: „Јас не сум силувач.“ Како тоа да го пере.

Мачење и понижување како затворска дисциплина: системот те крши за да те скроти

Сакам да разберете една работа: има моменти кога не те тепаат заради „прекршок“, туку затоа што системот е навикнат да те тепа. Во време кога ќе најдат еротско списание кај затвореници, ги тепаат додека не „признаат“ чие е. Не затоа што е важно. Туку затоа што може. Во истиот тој свет, ако ставиш картон под тенок душек за да не ти се сече кичмата – и го најдат – те тепаат. Ако правиш тегови од шишиња за да тренираш – тренингот е забранет – и те фатат, те тепаат. Човек би рекол: „Па што им смета?“ Ќе ти кажам што: им смета тоа што имаш нешто свое, нешто што те држи жив. А таквиот систем сака да те направи кроток преку кршење. Во 2004 добив ќотек и поради нешто што за мене беше човечки: ми умре дедо и сакав, по православен обичај, да пуштам брада 40 дена. Ми забранија. Зошто? Затоа што некој стражар одлучил дека „затвореник не треба да има ништо свое“, ни вера, ни жалост, ни достоинство.

Долгата казна: губење на разумот и човечкото достоинство зад високите ѕидови

Постојат казни што на хартија се „40 години“, „доживотна“… а во реалност се смртна казна на рати. Лоша храна. Лоша или речиси никаква медицинска нега. Услови што те јадат полека. И на крај, една студена реченица што ја слушаш како да е нормална: „Па што ако умре? Треба да умре.“ И после 15–20 години, многу луѓе во својата глава почнуваат да се гледаат како „невини“. Не затоа што се невини, туку затоа што мозокот се брани од лудило. Не ретко – и се лудува. Јас лежев покрај човек што легна нормален, а се разбуди луд. Очите му отидоа нагоре, почна да зборува неповрзано, и остана така. Тогаш сфатив дека мозокот може да откаже од стрес, од ништо – само од притисок. И тука се роди мојот страв: да не полудам.

План за бегство што го урна човечкиот страв: кога ништо не е поопасно од совеста

Мене ме карактеризираа како организатор. Доаѓаа кај мене да бараат помош за прецизни планови. Во еден период се стигна до тоа да се осмисли како да се внесе оружје и експлозив во централниот затвор, да се дигне ѕид во воздух. Планот беше склопен. Логиката беше тука. Но падна на најслабата алка што секогаш ја забораваш кога мислиш дека сè си пресметал: човекот. Човекот што го донесе пиштолот успеа да помине, успеа да влезе… и пред самата соба се исплаши. Во тој миг, не се плаши од затвореници. Не се плаши ни од управник. Се плаши од тоа што ја држи во рака реалноста дека може да загинат луѓе. И си рекол: „Сè уште го имам кај себе.“ И тука планот се распадна. Кога го фатија, првото прашање што го доби не беше „колку стражари можеше да убиеш?“ Првото прашање беше: „Дали пиштолот е за Легија?“ Кога добија одговор дека не е, им олесна. Човечките животи не беа тема. Политиката беше тема. Подоцна го најдоа и експлозивот – случајно, како што често се случува во затвор: некој копа за нешто друго, напипува бомба, ја вади и ја носи кај стражар, затоа што не знае што да прави.

Корупција, кантината и тајните валути: цигарите и кафето како скапа роба на затворот

Во затвор има валута. Не е денар. Не е евро. Цигара и кафе. Ноќе луѓето имаат потреба од цигара. Од кафе. Од нешто што ќе ги држи будни или ќе им ја врати контролата над телото. И тогаш кантината станува место каде што те дерат. Надвор нескафе чини едно. Внатре чини повеќе. Некој ќе рече: „Па треба, за да не можете да имате ништо.“ Само што тој што го вели тоа нема брат, сестра, татко во затвор. И уште поважно: ако те учат дека можат да го кршат законот врз тебе, што те спречува и ти повторно да го кршиш, кога ќе излезеш? Погодности се купуваат. Неофицијално, но реално. Подмитување за подобри услови, за повеќе посети, за „да не те вратат назад“, за да не ти го направат животот уште полош. И тоа е најотровното: те тераат да станеш дел од истата корупција што, наводно, ја осудуваат.

Колективот како лажна фамилија и затворот како наследен приватен бизнис

Кога ме префрлија во Сремска Митровица, научив дека „колектив“ е збор што во затвор значи: семејство без жени. Мажи што се држат заедно, делат сè, не даваат на себе, преживуваат со ист став и исти правила. Но таму видов и друга работа: затворот како семеен бизнис. Цели фамилии вработени: татко, син, снаа, кум… како системот да е наследство. И кога нешто е наследство, лесно се претвора во приватна „прчварница“: „овде јас делам правда“, „овде јас одземам правда“, „овде јас знам што е најдобро“. Ако му кажеш на таков човек дека Законот за извршување кривични санкции, правилникот, куќниот ред – не дозволуваат тоа што го прави, често ќе добиеш една казна што не е запишана: изолација. Таму правдата е со рака, не со параграф.

Дрога во затвор: системот дозволува за да има мир, а не правда

Постои и едно признание што е толку грдо, што те тера да се прашаш дали системот воопшто сака ред или само „тишина“. Разговор со надзорник ми ја откри логиката: Има 800 луѓе во павилјон. 550 се наркомани. Ако кризираат – ќе прават неред. Ќе се бодат. Ќе се тепаат. Ќе крадат. И тогаш, наместо борба против дрогата, се пушта да помине „малку“ – 20–30 грама – за да се смири ситуацијата. Тие ја разредуваат, ја мешаат и со малтер од ѕид, само за да има нешто. И сите „мирни“. Тоа е систем што не лечи, туку управува со симптоми – и тоа со отров.

Мојата заклетва: за да го убијам „Атила“, морав да го ослободам Ѓорѓе

Јас донесов одлука за промена кога ѝ ветив на сопругата. Таа ме чекаше. И тогаш ми удри неправдата како шамар: таа ме чекала со 26, а ќе ме дочека со 40. Јас излегувам после 13 години и знам едно: не знам како изгледа животот надвор. А знам совршено како се враќа во затвор. Сфатив: ако излезам и продолжам исто, јас сигурно ќе се вратам. Прашањето е само дали ќе ме фатат, или ќе ме „купат“. И тогаш си реков: за што ме чекаше толку години? За што се мачеше? Во таа точка решив „Атила“ да умре, а да остане само Ѓорѓе. Парадоксот е што, кога излегов, на секој чекор луѓето ми го враќаа „Атила“. Со поглед. Со шепотење. Со затворени врати.

Робија на слобода: кога казната не завршува ни по излегување, туку само станува невидлива

Четиринаесет фирми ме одбија за работа. Секогаш бараа „хартија за осудуваност“. А тоа, реално, не смеат да го бараат. Можат да бараат доказ дека не се води постапка против тебе. Не дека си осудуван. Јас не барав работа во полиција. Не барав да чувам банка. Барав да работам нормално. А не можев ни во приватна продавница – „материјални кривични дела“ значи: нема да ти дадат да броиш пазар. Отидов да работам со тутун. Шестиот ден добив отказ затоа што мислеа дека сум дошол да го „опљачкам“. И секој пат кога ќе ме погоди тој поглед – на жена ми, на мајка ми, на ќерка ми што влегува во пубертет – се враќав на работ: ако немам за чоколадо за детето, ако немам за цигари за жена ми, ќе ми дојде да одам да ограбам комерцијална банка. Разликата меѓу мене и многу други осуденици е една сурова вистина: јас имав жена што не ме остави. Имав мајка. Имав деца. Многумина немаат никого. И тие се враќаат. Не затоа што се „родени лоши“, туку затоа што системот ги пушта на минус четири – буквално – без каде да спијат, без како да живеат, без кој да им објасни што е картичка, што е дигитален телефон, како се плаќа паркинг, што се нови сообраќајни знаци… ништо. Кога човек нема каде, тој краде за да оди во затвор, затоа што таму барем има кревет. Тоа е трагедија што државата ја нарекува „рецидив“, а всушност е логика на преживување.

Книгата како спас и предупредување: сведоштво за да се спаси барем еден живот

Ја напишав книгата од две причини. Прво, да ја исчистам душата на хартија – за да не полудам. Во затвор се плашев од лудило. Го видов со очи. И знаев дека тоа може да му се случи на секого. Второ, се надевав дека книгата ќе направи превенција. Не дека ќе „поправи држава“, туку дека ќе допре до некој млад што мисли дека криминалот е пат. И ми се чини дека допира. Се движам многу – на рампи, пумпи, фабрики, киосци – и луѓе ми велат: „Супер е тоа што го зборуваш. Мојот син или ќерка му кажале на другар: ‘Немој, ќе завршиш како тоа што го читавме.’“ И ќе ви кажам искрено: секој до кого ќе допреме е еден повеќе на слобода – и еден помалку таму. За цел живот.

Заклучок: системот без ресоцијализација е фабрика за повторни злосторства, а приказната за „Атила“ е опомена за сите нас

Општеството сака едноставни реченици: „Кој направил – нека лежи.“ И да, треба да лежи. Но ако лежи во систем што го понижува, го тепа, го учи на корупција, му продава „погодности“, му пушта дрога за да има „мир“, и потоа го пушта надвор без работа, без поддршка, без постпенален систем – тогаш не сте го поправиле. Само сте го одложиле следниот проблем. И затоа мојата приказна не е „легенда за криминал“. Моја приказна е доказ колку е лесно да се роди „Атила“… и колку е тешко да се убие, ако системот секој ден ти го воскреснува.