Миха Матлиевски: „Должев 4 милиони евра и сакав да се фрлам од балкон, но најголемата лекција ми ја даде банката“

Содржина:

• Не напуштив школа од визија, туку од мрзеливост и почеток со удобност
• 2003: Смртта на татко ми го пукна балонот – без подготовка влегов во реалноста
• Големите успеси беа илузија – кога банките фрлаат пари, лесно е да изгледаш како генијалец
• 7 декември 2009, 09:00 – Банката го урна целиот свет, долговите стигнаа 3,7 милиони евра
• Најстрашни не се долговите кон банката, туку одговорноста кон луѓето и личната самотија
• Викендите даваат лажна утеха, мозокот измислува апсурдни начини да го избегне стравот
• Пресвртниот момент: Искреното прифаќање на вината донесе олеснување и решение
• Првиот чекор кон решение: договарање простор за работа и тишина во главата
• Не беше брз опоравок – ми требаа години за целиот процес, личен и финансиски
• Од „тренер за неуспех” до сопствена филозофија: неуспехот е учител, а структурата води до резултат
• Денес не продавам инспирација, туку градби на резултат преку длабинска анализа и структура
• Најголемата лекција: парите не спасуваат, контролата и преземањето одговорност го менуваат животот

Не напуштив школа од визија, туку од мрзеливост и почеток со удобност

Да расчистиме: не бев некаков романтичен визионер што гледал далеку. Школото го напуштив затоа што бев мрзелив и затоа што имав “војна” со професорката по италијански – а не ми се повторуваше истиот филм. Татко ми имаше фирма. И јас го гледав „убавиот дел“ од тој живот: аеродроми, ручеци, движење, луѓе… и да, Тоблероне. Си реков: “Школо? Не, фала. Јас одам по Тоблероне и ручеци.” Во фирмата прво бев – буквално – „син по професија“. Ме возеше на состаноци, јас уживав во разговори, во нетворкинг, во идеите. Ама реалниот живот не те прашува дали си спремен.

2003: Смртта на татко ми го пукна балонот – без подготовка влегов во реалноста

Татко ми доби рак на панкреас и за три недели го немаше. Нема „пренос на знаење“, нема подготовки, нема постепено предавање. Само: „Еве ти фирма. Води.“ Јас? Немав поим за водење, финансии, работа со луѓе. Фирмата логично – почна да оди надолу. Потоа имав среќа да најдам луѓе што донесоа структура. Јас останав во мојата зона на комфор: продажба, односи, шмек, идеи. И почна да оди нагоре. Па уште една фирма. Па уште една. Недвижности. Енергетика. Проектирање/изведба. Секаде гледав „прилика“. И тука доаѓа најопасната фаза во животот на секој претприемач: кога резултатите те лажат дека знаеш што правиш.

Големите успеси беа илузија – кога банките фрлаат пари, лесно е да изгледаш како генијалец

Во Европа тогаш беше бум. Што и да изградиш – се продава. Кредити – колку сакаш. И јас не сфатив дека тоа е макро-ветер во грб, не моја „генијалност“. Не изградив здрави темели. Не изградив резерва. Не изградив системи. Изградив нешто што изгледа цврсто – ама беше куќата од слама од „Трите прасиња“. И тогаш дојде волкот.

7 декември 2009, 09:00 – Банката го урна целиот свет, долговите стигнаа 3,7 милиони евра

Тој датум ми е закован во глава: понеделник, 7 декември 2009, 09:00, кога банката почна да работи. Еден мој голем проект близу Љубљана – недвижнини. Моја набавна цена: околу 1.850 евра/м². Продажни цени: 2.400 па нагоре, до 2.800–2.900 за гарсоњери. Па цените паднаа на околу 1.500 евра/м². Тоа значеше минус од 350+ евра по квадрат. Банката рече: стоп. Имав лични гаранции, меници, обезбедувања – и почна доминото. Во еден ден паднаа фирмите. Во мојата глава, до вчера имав нето-вредност што ја мерев во десетици милиони. Следниот ден имав една бројка што не ја забораваш: 3,7 милиони евра долг.

Најстрашни не се долговите кон банката, туку одговорноста кон луѓето и личната самотија

Да должиш на банка е страшно, ама не е најстрашното. Најстрашното е кога знаеш дека зад тие бројки се вработени, семејства, луѓе што живеат од твоите одлуки. И ти си човек што влегол „со срце“ и со најдобра намера – а сега гледаш како се руши сè. Тука почнува падот што ретко се раскажува до крај: депресија, анксиозност, повлекување, развод, и чувството дека си останал сам. Иронично, кога имаш пари – имаш „пријатели“. Кога немаш – одеднаш телефонот е тивок. Се сеќавам како лежев на кауч „како бебе“, свиткан, а мозокот врти филмови без пауза: минатото, иднината што не ја гледаш, и еден гаден глас што не вели „згреши“ туку „ти си грешка“. И да, имаш и закани. Не “ќе те тужиме”, туку балкански речник: „ќе пливаш во Сава со бетонски чизми“… и слично.

Викендите даваат лажна утеха, мозокот измислува апсурдни начини да го избегне стравот

Петок попладне беше единствениот „мир“. Знаеш дека до понеделник утро нема да те бараат. И наместо да се смириш – јас смислив глупава математика: ако не спијам цел викенд, викендот ќе трае „како четири дена“ наместо два. Апсурдно, ама кога си таму долу, мозокот бара било каква измама против реалноста.

Пресвртниот момент: Искреното прифаќање на вината донесе олеснување и решение

Најчудниот момент во животот ми беше кога конечно си кажав: „Ова е моја вина.“ Дотогаш лесно беше да покажувам со прст: држава, политика, Америка, банки, ЕУ, криза… сè надвор од мене. И тогаш, во тој момент, се појави прашањето што ми го смени мозокот: „А зошто влегов во тој проект? Зошто не земав адвокати? Зошто потпишав лични гаранции? Зошто не изградив резерви?“ Тешко е да прифатиш дека си виновен. Ама кога прифаќаш – се случува нешто парадоксално: олеснување. Затоа што ако сум јас причината, тогаш можам и да бидам дел од решението. Таа ноќ седнав со хартија и пенкало и пишував сè: грешки, одлуки, дупки, што мора да сменам.

Првиот чекор кон решение: договарање простор за работа и тишина во главата

Утредента почнав да им вртам на сите. И им кажав – грубо, ладно, искрено: „Доста со закани и бетонски чизми. Ако сакате да ме убиете – дојдете. Ако сакате да си ги земете парите – мора да ми дадете простор да направам нешто големо. Јас не должам 5.000 евра за да најдам подобра работа три месеци и да ви вратам. Јас должам 3,7 милиони. Ќе се договориме: не ме барајте вие – јас ќе ве барам еднаш месечно и ќе ви кажам каде сум.“ И чудо: прифатија. Мене тоа ми даде еден ресурс што не се купува: тишина во глава. Без таа тишина, ти не можеш да работиш ништо.

Не беше брз опоравок – ми требаа години за целиот процес, личен и финансиски

Луѓето сакаат наратив „паднав и станав за 6 месеци“. Не. Ова започна во 2009. И реално ми требаше до 2017 да ги средам работите, полека, чекор по чекор. Тоа не беше само финансиски пат. Тоа беше пат на лична реконструкција: да научам да го менаџирам сопствениот ум, енергија, реакции. Да научам комуникација. Да учам секој ден. Медитации, дишење, системи – што и да работи, го земаш. И најважно: да се вратам меѓу луѓе. Состаноци, средби, Берлин, Минхен, Лисабон – не за „пари”, туку за контакт и перспектива.

Од „тренер за неуспех” до сопствена филозофија: неуспехот е учител, а структурата води до резултат

Во Лисабон, на еден состанок, почнав да ја раскажувам приказната. И луѓето не ме гледаа како „пропаднат“. Ме гледаа како некој што преживеал нешто што нив ги плаши. Ме викаа на кафе, во компании, да дадам мислење. И забележав шаблон: што и да прашаат, мојот одговор речиси секогаш почнува со некој мој неуспех– па што научив, па што сменив. И така се залепи етикетата: “тренер за неуспех”. Потоа сфатив: презимето Матлиевски на странци им е неможно. А „тренер за неуспех“ беше слободно. Судбина? Можеби. Практично? Апсолутно.

Денес не продавам инспирација, туку градби на резултат преку длабинска анализа и структура

Јас не сум “само тренер што поставува прашања”. Понекогаш треба да те научам. Понекогаш да те држам одговорен. Понекогаш да влезам консултантски и да поставам систем. Фокусот е секогаш ист: резултат. Кога работам со постоечки фирми, не почнувам со “ајде да мотивираме”. Почнувам со due diligence 360° – интервјуа, процеси, маркетинг, продажба, испорака, корисничко искуство, HR, право, финансии – цела слика. Затоа што не можеш да стигнеш од А до Б ако не знаеш точно каде си. И да – ако некогаш слушнеш “exit”, јас имам една опсесија: „exit пред exit“ – да ги извадиш сопствениците од оператива пред да дојде купувачот, за да не бидат “lock-in”.

Најголемата лекција: парите не спасуваат, контролата и преземањето одговорност го менуваат животот

Јас не се спасив кога ми дојдоа пари. Јас почнав да се спасувам кога ми дојде контрола. А контролата почнува со една непријатна реченица што ретко кој сака да ја каже: „Јас сум виновен.“ Не за да се казнуваш. Туку за да можеш да смениш курс. Бидејќи ако ти е виновен „светот“, тогаш светот треба да се поправи за да ти биде добро. А тоа не се случува. А ако си виновен ти – тогаш имаш барем една добра вест: имаш што да направиш уште денес.