Возев такси а сега си имам хеликоптер – како бугарскиот таксист Ивајло Пенчев стана милионер

Ивајло Пенчев не е „инфлуенсер“ што продава мотивација. Тој е претприемач израснат во балканската транзиција — од оние што најпрво морале да преживеат, а дури потоа да си дозволат да сонуваат. Денес е основач и извршен директор на Walltopia, компанија која од Бугарија изгради глобален бизнис во дизајн, производство и изградба на ѕидови за качување и инфраструктура за спортско качување ширум светот.
Ова што следи не е прераскажување на туѓо гостување, ниту анализа на нечиј јавен настап. Ова е приказната што тој самиот ја раскажува за себе: детство поминато во качување по недовршени станбени блокови; студентски години без пари дури ни за кино; период кога вози такси за да не се враќа дома како товар — и долги, тешки години во кои оди на саеми и троши пари што ги нема, додека околината му се потсмева.

Возев такси а сега си имам хеликоптер - како бугарскиот таксист Ивајло Пенчев стана милионер

Содржина:

Се родив сиромашен: детството што создава навика да се грижиш и постојано да стравуваш

Јас можам денес да изгледам како богат човек, ама во мене сè уште работи умот на сиромавиот. Се родив сиромашен и израснав сиромашен. И тоа не си оди лесно. Може човек да излезе од селото — ама селото тешко излегува од човекот. Од тоа ми остана една „конструктивна тревожност“. Тоа чувство дека секогаш нешто може да тргне наопаку, дека треба да мислиш однапред, да не се опушташ. Многу претприемачи ја имаат таа особина: ако се успокоиш, ако кажеш „готово е“ — тогаш почнуваш да умираш. Јас имам израз за тоа: ако се успокоиш, хомеостазата е почеток на смртта. Некои луѓе ме сметаат за „скандалозен“ затоа што не ми се живее во дипломатски завиткани реченици. Ако мислам дека нешто е промашување — ќе го кажам така. Ако гледам државен проект што изел десетици милиони, а не произвел ништо — ќе кажам дека е промашување. За мене тоа не е екстраваганција, туку обичен здрав разум: ако некој троши туѓи пари без резултат, не заслужува аплауз. Не го велам ова за да се правам „храбар“. Го велам затоа што така сум кован: сиромаштијата те учи дека секој денар има тежина. И кога ќе видиш расфрлање со пари, ти се крева притисок — не како политика, туку како навика на преживување.

Градилиште наместо парк: училиште за качување и ризик од најмали години

Јас сум од Велико Трново. Кога бев дете, живеевме во нов кварт — недовршен, со градилишта насекаде. Таму ни беше игралиштето: бетон, скелиња, железо, прашина. За возрасните тоа е „опасно место“. За децата тоа е свет. Се качувавме по скали, по ѕидови, по недовршени фасади. Не како „екстремен спорт“, туку како нормална детска потреба да пробаш каде ти се границите. Тогаш не ја имаш онаа возрасна парализа од страв. Имаш само чувство дека ако можеш да се качиш уште еден метар — треба да се качиш. Подоцна тоа ќе ми стане карактер: кога ќе почувствувам дека има ѕид, мене ми е природно да барам каде е следната фуга, следната „зафатка“, следниот потег. И во животот, и во бизнисот.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Љубопитството како религија: математичка гимназија и пионерски кружоци

Во математичката гимназија атмосферата беше таква што љубопитството беше нормално. Олимпијади, задачи, книги, расправии околу работи што не носат „брз профит“. И надвор од училиштето постоеше нешто што денес ретко се разбира: пионерските домови и техничките кружоци. Тоа беа места каде што децата не беа публика — беа создавачи. Ракетомоделарство, авиомодели, технички клубови, работилници. Ти даваат материјал, ти даваат алат, и ти викаат: „Пробај.“ Од таму ми остана идеја што и денес ме јаде: да има реални места каде што децата ќе се собираат по интереси и ќе прават нешто со раце и глава. Место каде што ќе научат да се фрустрираат конструктивно, да паднат, да поправат, да пробаат пак. Денес тоа звучи како носталгија. За мене тоа е практична школа за карактер.

Промените носат сиромаштија: „нема работа, нема пари“ и страв за секој ден

Кога дојдоа промените, јас бев во касарна. Кога се вратив, реалноста беше проста: родителите останале без работа, во куќата нема пари, а јас сум студент. Сакав да бидам научник. Сакав љубопитството да ми биде професија. Првата година на факултет учев како во парник: универзитет–дома, дома–универзитет. Двапати излегов на кино цела година. Не затоа што сум „аскет“, туку затоа што времето беше распарчено од страв — страв дека ако попуштам, ќе останам без ништо. А потоа дојде моментот кога мораш да работиш. Не затоа што ти се работи. Туку затоа што нема кој да те издржува.

Понижувачкиот старт со такси во Софија: чесноста е единствената вредност

Почнав со такси. Најироничното е што бев ужасен таксист. Јас сум од Трново, доаѓав во Софија без GPS и не ги знаев улиците. Првиот курс беше „до НДК“. Не бев сигурен каде е тоа и го замолив патникот да ме води. Замислете го тој момент: возиш такси, а патникот ти е навигатор. Срамно е. И смешно е. Но, тоа е и лекција: кога немаш избор, ќе го проголташ срамот и ќе продолжиш.
Во тој период држев една линија што ми беше важна: чесност. Не ги вртиш луѓето во круг, не им наплатуваш ништо дополнително без причина. Парите не беа големи — само доволни за да врзам крај со крај. Но во глава остануваше горчливото чувство дека животот ти поминува додека се обидуваш само да преживееш.
Во еден период, живеевме и како чувари на вили во Бојана и Симеоново, само за да имаме каде да спиеме. Денес тие локации се „елитни“, а тогаш беа нашата евтина логистика: кревет за возврат за „чување“ на имотот.

Торбички од Илијанци: од банална идеја до Extra Pack и опстанок

Во тоа време се појави идејата што на прв поглед изгледаше банално, а подоцна стана фабрика: торбички. Другарите почнаа да ги продаваат, а ние со таксито прво им помагавме со логистика — ги разнесувавме поголемите нарачки. Тогаш сфаќаш дека ова има повеќе „работа“ и повеќе перспектива од возење такси.
Никој од нас немаше потекло, никој не беше богат. Секој врзуваше од двата краја. Почнавме од Илијанци, со раници и мал профит по парче. Тоа не беше „стратегија“ — тоа беше само: да преживееме, и ако успееме да не се вратиме во нула — ќе биде добро.
Така се роди Extra Pack. А јас, паралелно, сè уште си мислев дека ова е привремено. „Ќе заработам некој лев, ќе закрпам, и ќе се вратам на универзитет.“ Дури и студентските права ги обновував. Во мене живееше тој научник што не сакаше да умре од баналност.
Само што животот не прашува дали сакаш да дипломираш. Животот прашува дали сакаш да преживееш. Јас факултетот не го завршив — не затоа што сум „против дипломи“, туку затоа што ме однесе реалноста. И тука е горчливата вистина: станав претприемач — по неволја.

Качувањето: освојување на стравот и менување на психата

Паралелно со бизнисот, во мене растеше качувањето. На 16 години официјално можеше да полагаш курс, но јас и пред тоа се качував „нелегално“ — по блокови, по фасади. Еднаш се кладев за фармерки дека ќе се качам до покрив — и се качив. Тераса, фуга, тераса, фуга… до горе. Страв? Има страв. Тоа е вродено. Генетско. Но качувањето те учи на нешто што после те следи насекаде: стравот не се убива — се тренира. Прво те парализира. После станува сигнал. После станува енергија. И на крај — станува уживање. Кога еднаш ќе ја победиш првата голема паника, добиваш нова слобода. А таа слобода ти влегува во однесување: ако можеш да бидеш високо над земја и да не се распаднеш, после полесно поднесуваш и неизвесност во животот.

Walltopia: од хоби до глобална индустрија за качувачки ѕидови

Walltopia не беше „блиц идеја“ со PowerPoint. И не беше прва фирма на светот во таа област. Напротив — во светот веќе постоеја фирми со децении искуство. И во Бугарија имаше луѓе пред нас. Но ние имавме нешто друго: брзина, амбиција и „манијачка“ упорност. Јас веќе имав 5–6 години искуство во Extra Pack, некаков менаџерски инстинкт, и практична школа што не ја учиш на факултет: како се продава, како се носат одлуки кога немаш пари, како се преживува ден за ден. Заедно со мојот пријател Мето, тргнавме да правиме нешто што прво изгледаше како хоби: панели, мали конструкции. Гледавме како клубови си градат ѕидови со шперплат и импровизации. Ние бевме луѓе што сакаат да завршат брзо и да биде квалитетно. И кога еднаш ќе видиш дека можеш да го направиш подобро — не можеш да се правиш дека не си го видел. Првата сериозна „излезна точка“ беше саем во Германија. Отидовме со мал штанд и мала конструкција за ѕидови за качување. Првиот клиент — Австриец (или човек од тој дел на Европа, искрено не ни паметам точно) — ја купи целата страна од ѕидот за свој магазин. Замисли: доаѓаш како никој со мала конструкција, и некој однадвор ти вели: „Ова ми треба.“ Вториот клиент, ако добро се сеќавам, беше некое турско училиште. Не е важно кој точно. Важно е што почнуваш да гледаш дека надворешниот свет не е мит — дека навистина постои пазар за тоа што го правиш.

Пет години без жетва: упорност меѓу понижувања, катастрофи и смеa

Луѓето сакаат приказни за брз успех. Реалноста е друга: стабилност не доаѓа брзо. Треба време, и тоа време изгледа како казна. Во Америка одевме на ист саем пет години пред да ја земеме првата сериозна зделка. Пет години. Плаќаш учество, визи, пат, хотел, јадеш од сендвичи, спиете по тројца во една соба — и немаш ништо назад. Другите те гледаат и ти се смеат: „Што барате пак тука?“ Првиот пат во Америка беше тотална катастрофа. Дури ни контејнерот со штандот не ни стигна како што треба. Импровизираш со црна покривка, со „под рака“ материјали, се чувствуваш како циркус. И пак — одиш. Се враќаш. Повторно. Повторно. Тука има една реченица што мене ми е сурова, ама вистинита: има периоди кога нема жетва. Само ториш, плевиш и сееш. И тогаш доаѓа прашањето: зошто некои се откажуваат, а некои остануваат? Моето објаснување е непријатно за слушање: ние со Мето сме фанатици. Кога ќе поверуваме во нешто, можат 100 фактори да ни докажуваат дека сме во грешка — и ние пак ќе веруваме. Тоа не е академски „разум“. Тоа е карактерна тврдоглавост.

Доверба, разочарувања и учење на скепса: кога луѓето те истрошуваат

Јас по природа сум доверлив. И Мето е. Ние долго време работевме по логика слична на римското право: презумпција на невиност. Секој човек е добар и заслужува доверба — додека не се докаже спротивното. Тоа е благороден модел. Но е неефикасен и истрошувачки. Ако на секој му веруваш, мора да фрлаш огромна енергија во проверки, во поправки, во разочарувања. Со годините станавме поскептични. Не затоа што е убаво. Туку затоа што е поштедливо за душата и поефикасно за бизнисот. Јас и денес ја сметам првата позиција за повисока — морално. Но научив дека морал без прагматичност може да те исцеди.

Груба директност наместо подмолност и лицемерие: фирмените вредности

Јас можам да бидам директен до болка. И да, знам да повредам со збор. Мојот грев е „во лице“: ќе кажам „Доста глупости“, ќе кажам „Тргни ми се од глава“, ќе кажам „Ова е тешка глупост“. Не е убаво. И не е нешто со кое се гордеам. Но има нешто што го мразам многу повеќе од директна грубост: подмолност и лицемерие. Оние што ќе ти се насмевнат и ќе ти кажат „да, благодарaм, супер“, а потоа ќе ти „скројат шапка“ одзади. Тоа е култура што не можам да ја поднесам. Затоа и фирмата, според мене, мора да има култура што ја убива подмолноста. Не дека ќе ја искорениш целосно — ама мора да ја стискаш како плевел.

Недисциплина и сурова доминација: сопствени мани што мора да се надминуват

Јас не сум дисциплиниран. И тоа ми прави проблем секој ден. Постојано имам несвршена работа. Постојано има некој што е незадоволен од мене затоа што не сум завршил нешто што него го допира. И во тоа нема романтика — тоа е реална слабост. Другата слабост што ја имав посилно порано е желбата да биде „по мое“. Седиме пет луѓе, дискутираме. Јас имам аргументи. Во еден момент ми пука филмот: „Маjка му, доста веќе. Ќе биде вака и толку. Дејствувајте.“ Тоа е доминација. Тоа е наметнување. И да, тоа знае да биде понижувачко за други луѓе. Долго време не сфаќав дека некој може да се „исече“ од моја реченица. Јас сум навикнат на директност и не ми е трагично. Со годините станав поемпатичен. Можеби поради жените со кои сум бил. Можеби поради децата. Јас имам пет сина. И кога имаш деца, почнуваш да гледаш како зборовите можат да направат штета што не се гледа веднаш.

Прво човек, па вештина: какви луѓе барам во тимот и зошто дипломата не е важна

Ако ме прашаш што барам кај луѓето, ќе кажам нешто што ќе им звучи грубо: не сакам чувствителни луѓе. Не затоа што не ги жалам. Туку затоа што чувствителните луѓе често се полни со скриена одмазда. Некои од нив стануваат опасни не затоа што се „слаби“, туку затоа што се навикнати и се бранат со токсичност. Мене ми се важни човечките квалитети. Прво човек. Да не е лош. Лошотијата си личи. А потоа — сила на душа, способност да носи, да не прави театар, да не игра подмолни игри. И да — сакам љубопитност. Сакам очи што светат. Сакам човек што сака да научи. Дипломата не ми е религија. Јас факултет не завршив. Немам морално право да меркам други по хартија.

Летот со авион кој ме скрши и хеликоптерот кој ми го врати небото

Јас од дете сакав да летам. Сонував космонаут, пилот, небо. Си купив авион. И паднав со него. Причината беше проста и страшна: отказ на мотор — на втората минута по полетување. Ниско. Нема време за „мудрување“. По правило, треба да слеташ веднаш — во првото поле што можеш. Јас направив избор што денес го анализирам без да се правам паметен: решив да се вратам на аеродром. Го наполнив авионот со гориво „до горе“, планирав долг лет. И во глава ми беше една слика: ако слетам на нива и авионот се запали — нема кој да ме изгаси. На аеродром има луѓе, има помош. Стигнав до аеродром, ама веќе премногу ниско. Влегов на пистата ниско. Една термика ме удри. Крилото заора. И тоа беше. Не изгубив свест, ама си скршив пршлен. Болка што не ја посакувам ни на непријател. Најлошото? Жената и детето беа таму, близу. За жал, го видоа тоа. А уште поголем „квази-чуден“ момент: јас тој ден планирав да го возам синот со себе. Но имам правило — никогаш не летам прв лет со патник. Си реков: прво ќе полетам сам, ќе проверам дали сè е добро, и после ќе го земам. Тоа правило, тој ден, буквално спаси дете од потенцијално многу полоша приказна. После тоа не продолжив со авионот. Не затоа што ме е страв од летање. Туку затоа што јас отсекогаш сакав хеликоптер. Авион беше „предјадење“. Хеликоптерот беше „десерт“. И кога еднаш го земав десертот — не ми се враќа на предјадење. Денес, иако инстинктот ми е да работам, знам и да застанам. Порано мислев дека ако не трчам постојано — ќе ме стигне некоја несреќа. Сега сфаќам дека и умот има мускул што се кине ако не одмори. Имам и внук, и тоа е посебен вид „приземјување“: кога гледаш мало дете, сфаќаш дека светот не се врти само околу твоите планови и твоите нервози. Не станав хедонист, да не се лажеме. Само научив дека понекогаш најпаметната работа е да не правиш ништо — и да не се чувствуваш виновен за тоа.

Линијата од такси до хеликоптер: години без жетва, тврдоглавост и љубопитност што не умира

Од такси до хеликоптер не е линија на „среќа“ и „вселенски знаци“. Тоа е линија на години кога немаш жетва, а продолжуваш, да садиш, да плевиш и да сееш. Тоа е линија на пријателство што не се распаѓа на први пари. Тоа е линија на карактер — со сите мани: недисциплина, доминација, остри зборови. И со една доблест што мене ми е темел: љубопитност што не умира. Јас можам да кажам само едно: ништо не почна како „голема идеја“. Сè почна како потреба да преживеам — и како тврдоглавост да не се вратам во нула. А ако бараш поука, не барај „универзална“. Јас немам морална потреба да држам предавања. Можам само да кажам како ми изгледа мојот живот одвнатре: како качување. Кога еднаш ќе го видиш следниот зафат — не можеш да се правиш дека не постои. Само прашање е дали ќе имаш сила да се повлечеш нагоре.

Коментирај анонимно

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *