Војната на Блискиот Исток загрозува околу 1 милион православни христијани

Содржина:

• Бројот на православните христијани во Заливот и Иран надминува милионски бројки, но тие остануваат невидливи за јавноста
• Најжива православна заедница денес е во Емиратите, а не во Света Земја или Сирија
• Блискиот Исток е срцето и почетокот на православното христијанство, но секој нов конфликт носи уште помал број христијани
• Антиохиската и Ерусалимската патријаршија, две од најстарите цркви, се намалуваат под притисокот на вечни конфликти
• Постои континуирана историја на прогон, иселување и губење на христијанското население од Сирија, Ирак, Либан и Ерусалим
• Ерусалим, Светиот Град, денес е под закана од современо оружје и не се знае дали светилиштата ќе преживеат
• Православните на Блискиот Исток живеат со секојдневна неизвесност дали верата и заедницата ќе опстанат

Бројот на православните христијани во Заливот и Иран надминува милионски бројки, но тие остануваат невидливи за јавноста

Одговорот на прашањето колку православни живеат во земјите на Заливот не е прецизен — и тоа само по себе кажува многу. Ѓаконот Сапсај нагласува дека точни бројки не постојат. Нема систематска евиденција. Православните верници во земјите на Заливот не се регистрирани во некој централен регистар, не пополнуваат формулари при влез во храмот, не ги пријавуваат идентитетите кон институции. Процените се прават врз основа на достапни интернет-извори, дипломатски контакти и информации преку заедниците.
Проценките покажуваат импресивни бројки. Во Обединети Арапски Емирати, Катар, Кувајт, Бахреин, Оман и Саудиска Арабија, вкупниот број христијани се проценува на околу еден милион луѓе. Православните христијани меѓу нив се помалку, но сочинуваат значајна заедница. Во Иран живеат проценети 500.000 христијани, меѓу кои и православни. Таму постојат и богомоли, и организиран верски живот. Во Саудиска Арабија бројките се уште повисоки — над еден милион христијани, но со клучна разлика: немаат право да градат цркви, верата е невидлива, без јавни литургии, крстови или камбани. Верскиот живот се одвива во тишина, во приватни простори.

Најжива православна заедница денес е во Емиратите, а не во Света Земја или Сирија

Ѓаконот Сапсај забележува нешто неочекувано: во Обединетите Арапски Емирати православната заедница е поголема и поактивна отколку во Сирија или дури во Света Земја — местата каде христијанството извира. Во Дубаи постои организирана православна парохија, со свештеник отец Прокопиј, доктор на науки, роден во Сирија, школуван во Белград. Заедницата е жива, со редовни богослужби и свои свечености.
Но, слободата таму е условна. Законите во Емиратите, како и во повеќе земји од Заливот, строго ги ограничуваат јавните изјави за верски и безбедносни прашања. Не смее слободно да се споделуваат содржини дури ни на лични профили на социјални мрежи за вакви теми, а казните може да бидат парични и затворски. Затоа, фотографии и информации за животот на заедницата во јавноста скоро и да нема — не поради отсуство на заедница, туку поради законската забрана.

Блискиот Исток е срцето и почетокот на православното христијанство, но секој нов конфликт носи уште помал број христијани

Блискиот Исток не е само географска одредница за нестабилност. Тој е местото каде сѐ започнало за православието: Исус Христос живеел, проповедал и страдал тука, апостолите Петар и Павле ја основале Антиохиската патријаршија, денес најстарата православна црква со корење до апостолските времиња. Девет од најголемите светии и автори на богословски дела потекнуваат од овој регион.
Ѓаконот Сапсај го опишува Блискиот Исток како цвет — Света Земја е неговиот папок, а латиците се рашируваат во сите правци. Но, токму овде, со секоја нова војна или конфликт, христијаните се помалку.

Антиохиската и Ерусалимската патријаршија, две од најстарите цркви, се намалуваат под притисокот на вечни конфликти

Карта на православието ја дели регијата меѓу две најдревни патријаршии: Антиохиската со центар во Дамаск, над Сирија, Либан, делови од Ирак и дијаспората, и Ерусалимската со центар во Ерусалим, над Света Земја. Двете се стари повеќе од шеснаесет векови, со светилишта и богата традиција, но соочени со истата реалност — верниците исчезнуваат.
Ѓаконот Сапсај потсетува: во 2023, по избувнувањето на конфликт, Антиохиската и Ерусалимската патријаршија одложија свој спор и ги обновија евхаристиските односи, барем за да се овозможи заедништво меѓу верниците во овие сурови услови.

Постои континуирана историја на прогон, иселување и губење на христијанското население од Сирија, Ирак, Либан и Ерусалим

Прогонството не е ново за христијаните во Блискиот Исток. Тоа е континуитет уште од раните векови: прогоните во Римската империја, Персија, разни освојувачи. Ѓаконот Сапсај истакнува дека персиските и иранските маченици се регистрирани во православните мартирологиуми уште од најстарите времиња — тоа е дел од идентитетот на тие цркви.
Во XXI век сликата се менува: не се работи за официјален прогон насекаде, туку за тивко иселување, постојана нестабилност, бранот на насилство кој ги тера христијаните да ги напуштат своите корени. Сирија, Ирак, Либан и Ерусалим со секој нов конфликт ја губат својата христијанска популација. „Секој пат кога ќе заврши некој конфликт, христијаните се помалку отколку пред него,“ вели Ѓаконот Сапсај.

Ерусалим, Светиот Град, денес е под закана од современо оружје и не се знае дали светилиштата ќе преживеат

Денес Ерусалим — центарот на христијанството, местото на Христовото страдање и воскресение, каде се наоѓа Гробот Господов — повторно е во зона на активен конфликт. Ѓаконот Сапсај гледа иронија во тоа: просторот кој преживеал векови на освојувања и историски бури, денес е под закана од дронови, ракети и модерна воена техника.
„Тој простор ги преживеал временските прилики,” вели тој. „Но дали ќе го преживее и ова — не можеме да бидеме сигурни.”

Православните на Блискиот Исток живеат со секојдневна неизвесност дали верата и заедницата ќе опстанат

Православните христијани на Блискиот Исток живеат со нешто што е непознато на Западот и Балканот: постојана егзистенцијална неизвесност. Дали утре ќе можат да ја посетат литургијата? Дали заедницата ќе постои следната година?
Ѓаконот Сапсај ја споредува оваа неизвесност со борбата во Велики Пост: „Секој период на пост нè повикува да се бориме со самите себе. А нашите браќа на Блискиот Исток таа борба ја водат во услови кои ние можеме само да ги замислиме.”
Кога ќе заврши следниот конфликт, Блискиот Исток повторно ќе ги изброи своите православни верници — и, со голема веројатност, тие повторно ќе бидат помалку. Тоа трае веќе илјада години и засега ништо не најавува дека тој обрасец ќе се смени.