Светлана Мојсов – жената која стои зад хормонот што го промени светот: Научничка од Македонија која преку GLP-1 спаси милиони животи

Содржина:

• Откривањето на функцијата на GLP-1 ја револуционизира терапијата за дијабетес и дебелина, намалувајќи го и ризикот од срцеви заболувања
• GLP-1 терапиите го драматично подобруваат животот на милиони пациенти со дијабетес и дебелина, за првпат донесуваат 20% намалување на телесната тежина
• Без научниците како Светлана Мојсов немаше да има GLP-1 терапии; нејзината инспирација доаѓа од Македонија и трае над 40 години
• Инспирацијата за GLP-1 истражувањата потекнува од Македонија, а започнува уште од магистерските студии на Мојсов во Њујорк во 1970-тите
• Откритието на биолошки активниот GLP-1 (7-37): научна самотија и потоа меѓународна соработка
• Самата го изолира GLP-1 (7-37) и го потврди низ експериментални техники, за потоа да следува клучната мултидисциплинарна соработка
• Раните клинички студии го докажаа терапевтскиот потенцијал на GLP-1 и открија дека рецепторите се наоѓаат и во мозокот, срцето и бубрезите
• Лекот со потекло од отров на гуштер донесе револуција, благодарение на основата што ја постави Мојсов; потребни беа 25 години за комерцијален успех
• Високата цена и ограничувањата на пристапот до GLP-1 терапијата претставуваат сериозна пречка за глобалното здравје
• GLP-1 аналогите ветуваат многу: кардиоваскуларни придобивки, помош за бубрезите, можни резултати и кај невродегенеративни болести и зависности
• Женска борба за патенти во науката: Мојсов успешно ги оствари своите права и стана пример за генерации научнички

Откривањето на функцијата на GLP-1 ја револуционизира терапијата за дијабетес и дебелина, намалувајќи го и ризикот од срцеви заболувања

Функцијата на GLP-1 е откриена благодарение на тимот што го предводи Мојсов и таа отвори пат за нови терапии. Луѓето со дијабетес тип 2 и дебелина сега имаат подобар надзор врз шеќерот во крвта, губат тежина и ризикот за кардиоваскуларни болести се намалува – вистинска револуција во медицината. Овие откритија поттикнаа нови насоки во фундаменталните и применетите истражувања во повеќе терапевтски области.

GLP-1 терапиите го драматично подобруваат животот на милиони пациенти со дијабетес и дебелина, за првпат донесуваат 20% намалување на телесната тежина

Во последните две децении, терапиите со GLP-1 направија пресврт во медицината – за првпат се евидентирани случаи каде пациентите губат до 20 проценти од својата тежина. Ова е особено важно бидејќи зголемената тежина ја влошува прогнозата кај дијабетичарите од тип 2. Дотогашните терапии обично дури предизвикуваа зголемување на тежината. GLP-1 се покажа како двојно корисен – и за губење на тежина и за подобрување на прогнозата.

Без научниците како Светлана Мојсов немаше да има GLP-1 терапии; нејзината инспирација доаѓа од Македонија и трае над 40 години

Светлана Мојсов, која денес е доцент на Универзитетот Рокфелер во Њујорк, во интервју за „Medscape Network“ изјави: „Овие лекови не го подобруваат само здравјето, туку и целосниот квалитет на животот. Среќна сум што со мојата наука помогнав на милиони луѓе да се справат со дијабетесот и дебелината.”

Инспирацијата за GLP-1 истражувањата потекнува од Македонија, а започнува уште од магистерските студии на Мојсов во Њујорк во 1970-тите

Светлана Мојсов раскажува: „Моето интересирање за пептидна терапија во метаболизмот на гликозата датира од средината на 70-тите години, додека студирав на Рокфелер под менторство на нобеловецот д-р Роберт Брус Мерифилд. Проучувавме биологијата на глукагонот – хормонот што го зголемува шеќерот во крвта и развивавме стратегии за добивање активни аналози. Работев на нови методи за синтеза кои подоцна беа клучни за мојата работа на GLP-1.”

Откритието на биолошки активниот GLP-1 (7-37): научна самотија и потоа меѓународна соработка

Мојсов кажува: „Во мојата докторска и постдокторска работа беа клучни аминокиселинските секвенции и биологијата на глукагонот. Тоа беше основа за откритието на GLP-1 на почетокот на 80-тите во Бостон. Во 1983 открив дека биолошки активната форма на GLP-1 е пептид од 31 аминокиселини и ја нареков GLP-1 (7-37). Претпоставив дека ова е инкретин – цревен пептид кој ја стимулира инсулинската секреција по внес на храна.“

Самата го изолира GLP-1 (7-37) и го потврди низ експериментални техники, за потоа да следува клучната мултидисциплинарна соработка

„Откритието на GLP-1 (7-37) го направив сама во лабораторијата, го синтетизирав, развив специфични антитела и радиоимуноанализи, како и хроматографски техники што дозволија да ја докажеме неговата присутност. Подоцна соработував со д-р Џоел Хабенер, д-р Дејвид Нејтан од Масачусетс и д-р Гордон Вајер од Joslin Diabetes Center. Истражувањето од тоа време беше вистински пример за интердисциплинарна работа,” објаснува д-р Мојсов.

Раните клинички студии го докажаа терапевтскиот потенцијал на GLP-1 и открија дека рецепторите се наоѓаат и во мозокот, срцето и бубрезите

Мојсов истакнува: „Заедно со д-р Нејтан, покажавме дека GLP-1 (7-37) ја поттикнува секрецијата на инсулин и го намалува шеќерот кај пациенти со дијабетес тип 2. Во Рокфелер со колегата Yанг Веи докажавме дека GLP-1 рецепторите се и во панкреасот, и во мозокот, срцето и бубрезите, што упатува на заеднички механизам.“

Лекот со потекло од отров на гуштер донесе револуција, благодарение на основата што ја постави Мојсов; потребни беа 25 години за комерцијален успех

„Во 2005 беше откриен пептид сличен на GLP-1 во отровот на гуштер, кој се покажа потраен – ова овозможи фармацевтската компанија Amylin Pharmaceuticals брзо да делува, без потреба да развива сосема нова молекула. Дури по 25 години од моите први публикации, Novo Nordisk и Lilly пласираа долготрајни GLP-1 аналози кои денес успешно се користат не само за дијабетес тип 2 и дебелина, туку и за болести на срце, бубрезите и, потенцијално, за невродегенеративни заболувања. Ова е првпат една класа лекови да има толку широк терапевтски опсег,“ објаснува Мојсов.

Високата цена и ограничувањата на пристапот до GLP-1 терапијата претставуваат сериозна пречка за глобалното здравје

Мојсов потенцира: „Лековите треба да станат поевтини – инаку нивната корисност е сериозно ограничена. Колку е поголема достапноста толку е поголемо влијанието врз јавното здравје. Се надевам и верувам дека постојаните иновации ќе помогнат за пониски цени и глобална достапност. Овие терапии не треба да бидат резервирани само за богатите земји. Добивките мора да бидат поделени поправедно. Мораме да ги заштитиме и истражувањата – науката е темел на нашиот подолг и поздрав живот. Фармацевтите се важни, но сè започнува од лабораториите.“

GLP-1 аналогите ветуваат многу: кардиоваскуларни придобивки, помош за бубрезите, можни резултати и кај невродегенеративни болести и зависности

Д-р Светлана Мојсов нагласува дека аналозите на GLP-1 се применуваат ширум, но нивниот целосен потенцијал сè уште не ни е познат: „Знаеме дека носат корист за срцето и бубрезите кај дијабетичари, а се потенцијални терапии и за невродегенеративни болести. Сè уште нема доволно докази за корист при зависности. Теориите се интересни, но треба повеќе солидни научни докази.“

Женска борба за патенти во науката: Мојсов успешно ги оствари своите права и стана пример за генерации научнички

Светлана Мојсов раскажа: „Пораснав во Југославија каде не не учеа на разлики меѓу половите. Никогаш не мислев дека ќе бидам искористена како жена, но кога се јави спорот за патентите, се заложив за своето. Мојата работа доведе до пет патенти, четири од нив ги добив откако го променив почетниот патент предлог на Massachusetts General Hospital. Жените се половина од научниците – мораме отворено да зборуваме за проблемите и да имаме храброст да се избориме, дури и кога тоа не е лесно.”