Глигор Ташковиќ, Македонецот кој го промени светот: „Го најдов интернетот пред да постои, а Македонија ја поврзав со светот кога никој друг не сакаше“

Содржина:

• Семејна историја исполнета со прогонства, борба и невозможни патувања
• Татковиот избор: Одбивање на класиката за целосна контрола врз сопствените проекти
• Глигор од мал започнува да учи како се наметнува вредност, не како се добива
• Прв судир со компјутерската етика и независно мапирање на светските мрежи пред појавата на интернетот
• Глигор станува глобален навигатор на мрежите, не тражејќи ништо за возврат – но создава вистинска вредност и ја наплатува сам
• Поврзувањето на Македонија со светот: победа против изолацијата и скапите летови
• Wizz Air како револуција: евтини билети, локална економија и достапност за сите граѓани
• Од министер за странски инвестиции до рушење бирократски бариери – илјадници работни места и нов модел за младиот тим
• Ташковиќ како човек што ги пробива границите – секогаш наоѓа начин таму каде што другите застануваат

Семејна историја исполнета со прогонства, борба и невозможни патувања

Приказната, всушност, започнува многу пред тој да се роди. Неговиот дедо бил политички лидер во времето на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците, човек што истовремено градел мостови, брани и државни објекти, и водел политичка борба во нестабилен регион. Кога започнала Втората светска војна, неговото име веќе било доволно значајно за да стане цел. Го апсат еднаш — луѓето го вадат од затвор. Го апсат вторпат — семејството оди директно кај бугарскиот цар Борис и успева да издејствува негово ослободување. Третиот пат, нема спасување. Го преместуваат од затвор во затвор, постојано, толку често што подоцна самиот ќе каже дека поминал низ триесет различни притвори. Тоа веќе не е апсење, туку систематско исчезнување. Кога војната завршува, станува јасно дека нема враќање. Заминува прво во Бугарија, потоа во Истанбул, па во Александрија. Таму, во Египет, добива документ што не би требало да постои — пасош од албанската амбасада, со изменето презиме, кој му овозможува да отпатува во Америка. Децении подоцна, токму тој документ ќе го пронајде Глигор, случајно, во стар шкаф во Њујорк, скриен зад облека, како доказ за нешто што би звучело како фантазија ако не го држиш во раце.

Татковиот избор: Одбивање на класиката за целосна контрола врз сопствените проекти

Неговиот татко пристигнува во Америка во 1958 година. Деветнаесетгодишен, без да знае англиски, со три дена да се збогува и да го напушти домот. Го запишуваат на Корнел, каде што сака да студира архитектура, но многу брзо разбира дека класичната улога на архитектот не му одговара. Не му одговара идејата да направи план, а некој друг да одлучи како ќе се реализира, со кои материјали и со каков квалитет. Затоа ја менува играта. Не сака да биде архитект — станува „designer-builder“, човек што не само што ја замислува куќата, туку ја контролира и нејзината изградба. Тоа значи повеќе работа, повеќе конфликти и повеќе ризик, но и целосна контрола. Така и работи — паралелно на повеќе проекти, често во судски спорови, но секогаш со јасна линија: ако нешто ќе носи негово име, ќе биде направено како што треба.

Глигор од мал започнува да учи како се наметнува вредност, не како се добива

Глигор расте во таква средина. Не како дел од тие разговори, туку како некој што постојано ги слуша. Преговори, договори, проблеми, решенија — сето тоа се случува околу него секој ден. И без да сфати, учи нешто што подоцна ќе му стане клучно: дека вредноста не е нешто што ти се дава, туку нешто што мораш да го наметнеш.

Прв судир со компјутерската етика и независно мапирање на светските мрежи пред појавата на интернетот

Кога доаѓа на Корнел, не планира да прави ништо спектакуларно. Но еден ден, сосема случајно, додека работи на компјутерски систем, открива нешто што не треба да го види. Не е техничка грешка, туку етички проблем — начин на кој се користат системите, како се управува со пристапот, како се злоупотребуваат ресурси. Наместо да го йетурне, тоа го вовлекува подлабоко. Почнува независна студија за компјутерска етика, контактира универзитети, лаборатории, корпорации и полека почнува да разбира дека постои нешто многу поголемо од поединечни системи. Во тие разговори првпат налетува на мрежи што почнуваат да се поврзуваат меѓу себе. Не постои „интернет“ како денес. Постојат одвоени системи — воени, академски, научни — секој со свои правила. Ако сакаш да испратиш порака од една мрежа во друга, мораш да знаеш точно низ кои компјутери ќе помине, колку често тие комуницираат и како да ја напишеш целата рута. Понекогаш адресата е долга неколку реда. Понекогаш пораката чека со часови или денови за да стигне.

Глигор станува глобален навигатор на мрежите, не тражејќи ништо за возврат – но создава вистинска вредност и ја наплатува сам

Во тој хаос, Глигор почнува да прави нешто што никој друг не го прави. Почнува да ја мапира мрежата. Кој со кого е поврзан, преку што, колку често. Создава база на податоци што ја ажурира постојано, како жив организам што расте секој ден. Луѓе од целиот свет почнуваат да му пишуваат со истото прашање: како да стигнат од една точка до друга. И тој им одговара. Им ја црта патеката, чекор по чекор. Не наплаќа ништо. Не бара ништо. Едноставно го прави тоа. Со тек на време, сфаќа дека сите го бараат. И тогаш доаѓа моментот што ја менува динамиката. Оди кај раководството на универзитетот и им вели дека тоа што го прави има вредност. Не бара признание, туку плата. И ја добива. Станува најплатениот студент на кампусот, не затоа што некој му понудил, туку затоа што самиот ја поставил цената.

Поврзувањето на Македонија со светот: победа против изолацијата и скапите летови

Години подоцна, кога Македонија е веќе самостојна држава, но изолирана и слабо поврзана, Глигор гледа нов проблем. Летањето до Скопје е скапо, често двојно или тројно поскапо од соседните дестинации. Луѓето не патуваат, не затоа што не сакаат, туку затоа што не можат да си дозволат. Решава да го смени тоа. Избира една авиокомпанија — British Airways — и почнува да ги убедува дека има смисла да отворат линија до Македонија. Не оди со приказни, туку со податоци. Години собира информации за патници, дестинации, цени. Пет години убедува. Кога конечно се согласуваат, сè се распаѓа во последен момент. Нема слотови на скопскиот аеродром. Распоредот е полн. Му даваат дебел куп хартија со сите летови, секоја минута од денот, и му велат дека ако најде место — негово е. Седнува и почнува да листа. Часови поминуваат. На крај, наоѓа еден прозор, мал, но доволен. Линијата почнува да функционира. Подоцна ќе стане најпрофитабилната во Европа за таа авиокомпанија во тој период.

Wizz Air како револуција: евтини билети, локална економија и достапност за сите граѓани

Подоцна го прави истиот чекор, но на уште поголемо ниво. Го носи Wizz Air во Македонија, не само како линија, туку како база. Тоа значи локални вработени, локални авиони, и најважно — евтини билети. За првпат, луѓето што никогаш не размислувале за патување можат да седнат во авион и да одат во Европа. Не како привилегирани, туку како обични граѓани.

Од министер за странски инвестиции до рушење бирократски бариери – илјадници работни места и нов модел за младиот тим

Кога станува министер за странски инвестиции, работата добива сосема друг интензитет. Работи по четиринаесет часа дневно, патува повеќе отколку што е дома, има десетици состаноци дневно. Се среќава со илјадници директори, убедува стотици да ја посетат Македонија, а десетици од нив да инвестираат. Резултатите се мерливи — стотици милиони евра инвестиции, илјадници работни места. Но начинот на кој доаѓа до тие резултати не е класичен. Наместо да се потпира на бирократија, гради млад тим, луѓе без искуство но со енергија, и ги става во ситуација да учат во движење. Им дава одговорност, ги праќа по светот, ги тера да организираат, да комуницираат, да решаваат проблеми во реално време. Една од најконкретните промени што ја прави е во начинот на формирање компании. Кога започнува, процесот трае со недели. Полека, чекор по чекор, ги отстранува бариерите, ги поедноставува процедурите, додека не остане само суштината. На крај, процесот трае неколку часа. Не затоа што некој одлучил, туку затоа што системот бил постепено оттурнат до точка каде што повеќе не може да го кочи самиот себе.

Ташковиќ како човек што ги пробива границите – секогаш наоѓа начин таму каде што другите застануваат

Целата негова приказна, кога ќе се погледне во целина, не е за една професија или една улога. Таа е за начинот на кој гледа на системите. Таму каде што другите гледаат правила, тој гледа можности. Таму каде што другите запираат, тој бара дупка. Понекогаш таа дупка е во распоред на летови, понекогаш во закон, понекогаш во нешто што никој друг не го ни забележал. И можеби затоа неговата приказна не изгледа како една линија, туку како низа пресврти што секогаш водат кон истото — да се оттурне границата малку подалеку отколку што изгледа можно.