„Ниту Бугарка, ниту Србинка. Македонка сум!“: Оваа реченица на една Македонка е објавена во 1917 во The National Geographic Magazine

Содржина:

• На страница 388, кај Добровени, Хербер Кори запишал реченица што не исчезнала
• Не е напишано во Скопје или Софија, туку од американски новинар на терен во 1917
• Обична селанка, не политички активист, му кажала на странец како се чувствува
• Македонското прашање било живо многу пред 1945 година
• „Јас сум само Македонка“ останува запишано повеќе од сто години

На страница 388, кај Добровени, Хербер Кори запишал реченица што не исчезнала

Во статијата, покрај описите на пределот и воената состојба, Кори запишал и разговор со една постара жена. Не го наведува нејзиното име. Не остава биографија. Но го запишува нејзиниот одговор кога станало збор дали е Бугарка или Србинка.

Во оригиналниот текст стои:
“Neither Bulgar nor Serb,” said one such old woman, defiantly, when we left the Monastir road at Dobraveni. “I am Macedonian only and I am sick of war.”

Преведено:
„Ниту Бугарка, ниту Србинка“, рекла една таква стара жена, пркосно, кога го напуштиле патот кон Битола кај Добровени. „Јас сум само Македонка и ми е смачено од војни.“

Документот е објавен во The National Geographic Magazine, Vol. XXXI, No. 5, во мај 1917 година. Пасусот се наоѓа на страница 388.

Оригиналниот број на National Geographic од мај 1917: https://en.wikisource.org/wiki/National_Geographic_Magazine/Volume_31/Number_5/On_the_Monastir_Road?utm_source=chatgpt.com

Не е напишано во Скопје или Софија, туку од американски новинар на терен во 1917

Овој документ има тежина токму поради времето и местото во кое бил создаден. Денес, во бугарскиот јавен и политички дискурс често се повторува тезата дека посебната македонска национална свест била создадена дури по Втората светска војна.

Ваквите сведоштва не ја решаваат сами по себе целата сложена историја на националните идентификации во Македонија. Но директно ја проблематизираат претставата дека пред 1945 година воопшто не постоела свест за посебна македонска припадност.

Овде не станува збор за подоцнежен југословенски учебник, ниту за текст пишуван во некој политички центар. Станува збор за американски новинар кој патувал низ Македонија во 1917 година и запишал што му кажала жена од едно македонско село.

Во момент кога пред неа стоеле двете национални определби што најчесто и биле наметнувани на населението, бугарската и српската, таа ги одбила и се определила со трета: Македонска.

Обична селанка, не политички активист, му кажала на странец како се чувствува

Токму затоа реченицата од Добровени е важна за истражувачите на македонската национална историја. Нејзината вредност не е во тоа да се извади од контекст и да се претстави како доказ дека сите жители на Македонија во 1917 година имале иста национална свест.

Историската реалност била многу покомплицирана. Во Македонија постоеле различни политички и национални определби. Бугарската, српската и грчката пропаганда со децении се натпреварувале за влијание врз населението.

Но токму затоа сведоштвото не треба да се игнорира. Ако македонската национална свест била целосно создадена од југословенската држава по 1945 година, тогаш треба да се објасни како речиси три децении претходно американски новинар го запишал зборот Македонка како лична самоопределба на жена од Македонија.

Кори не ја претставува како интелектуалец или организатор. Таа е жена од село, среде војна, која му кажува на странски новинар како се чувствува. Нејзиниот одговор е краток, но јасен: не се смета ниту за Бугарка ниту за Србинка, туку за Македонка.

Македонското прашање било живо многу пред 1945 година

Ова не значи дека македонската национална свест во 1917 година била единствената или доминантната форма на идентификација кај целото население. Но е неспорен пример дека таквата идентификација постоела и пред 1945 година.
Токму тој дел од историјата денешните национални политики најчесто се обидуваат да го поедностават.

Македонското прашање не започнало во 1945 година. Тоа било политички, национален и културен проблем со кој Балканот се занимавал децении порано. Во неговиот центар била Македонија, територија околу која се судирале интересите на Србија, Бугарија и Грција, а подоцна и на големите европски сили.

Во тие услови, различни идеи за националната припадност се среќавале, судирале и менувале. Затоа документ како овој од National Geographic заслужува внимателно читање, а не премолчување.

„Јас сум само Македонка“ останува запишано повеќе од сто години

Можеме да расправаме што точно значел поимот „Македонец“ за различни луѓе во различни периоди. Можеме да ги споредуваме мемоарите, дипломатските извештаи, статистиките, црковните документи и весниците од тоа време. Можеме да дискутираме за развојот на македонската национална идеја и за луѓето кои ја застапувале.

Но една работа останува запишана во американско списание од 1917 година.

Во Добровени, на патот кон Битола, една жена од Македонија била прашана дали е Бугарка или Србинка. Одговорила: „Јас сум само Македонка.“

Реченицата денес може да биде непријатна за сите што сакаат историјата на Македонија да ја сведат на едноставна формула според која Македонците се појавиле дури по 1945 година.

Затоа што оваа реченица е напишана во 1917 година. И стои на страница 388.

Повеќе од сто години подоцна, документот сè уште е ТАМУ.