Првиот вампир за кој пишуваа весниците не беше грофот Дракула, туку српскиот селанец Петар Благојевиќ, а сè започна во 1725 година

Содржина:

• Благојевиќ и Арнаут Павле влегоа во европските записи многу пред Брем Стокер
• Девет смртни случаи во Кисиљево и ковчег што ја внел думата „вампир“ во печатот
• Во Медвеѓа се барала болест, а Европа расправала за „гушење и притисок врз градите“

Благојевиќ и Арнаут Павле влегоа во европските записи многу пред Брем Стокер

Во таа историска смисла, селанецот Петар Благојевиќ од селото Кисиљево и граничарот Арнаут Павле од Медвеѓа станаа првите меѓународно документирани протагонисти на модерниот мит за вампирите, многу децении пред ирскиот писател Брем Стокер да го создаде познатиот роман за грофот Дракула.
Иако воденичарот Сава Савановиќ од селото Зарожје, кого писателот Милован Глишиќ подоцна го овековечи во класичниот расказ „По деведесет години“, важи за најпознат фолклорен вампир во локалното предание, токму Петар Благојевиќ бил првиот за чиј случај се расправало на европските универзитети и медицински факултети.
Случаите забележани во Кисиљево и Медвеѓа се одиграле во турбулентен историски контекст, непосредно по Пожаревачкиот мировен договор од 1718 година, со кој Хабсбуршката монархија привремено воспоставила управа врз северните делови на Србија.
„Колонијална средба“ е терминот со кој професорот Клеменс Рутнер од колеџот „Тринити“ во Даблин го опишува контактот меѓу австриските лекари и локалните селани. Австријците гледале на балканското население како на заостанати и длабоко суеверни луѓе, додека самите себе се доживувале како носители на модерното просветителство. Во тој културолошки судир, фолклорните верувања за оживеани мртовци станале тема за сериозна државна истрага.

Девет смртни случаи во Кисиљево и ковчег што ја внел думата „вампир“ во печатот

Верувањата за повратници од оној свет не биле новина — речиси сите светски митологии познаваат приказни за починати што се враќаат да ги вознемируваат живите. Но, новоста била во тоа што рационалистичката виенска администрација се обидела научнички да ги класифицира и објасни овие појави.
Во првата половина на 1725 година, дури девет лица ненадејно починале во краток временски рок во селото Кисиљево. Сите тие на смртната постела тврделе дека во сон им доаѓал неодамна починатиот соселанец Петар Благојевиќ, кој ги давел и им ја одземал животната сила.
Решени да му стават крај на ужасот, уплашените селани побарале дозвола од австрискиот царски управител Фромбалд да го отворат гробот на Благојевиќ. Кога го откопале ковчегот, наишле на глетка што ги шокирала: телото било речиси целосно сочувано, кожата свежа, а на усните на покојникот наводно имало траги од свежа крв.
Во својот официјален извештај до Виена, царскиот претставник Фромбалд напишал: „Лицето, рацете и нозете беа толку свежи и недопрени што телото не можеше да биде подобро зачувано ни додека човекот беше жив. Во неговата уста забележав свежа крв, за која селаните едногласно тврдеа дека потекнува од луѓето што ги усмртил.“
Виенскиот весник го објави овој детален извештај на 21 јули 1725 година, и тоа бил историскиот момент кога зборот „вампир“ (германски: Vampire) официјално влегол во меѓународниот лексикон. За да го запрат неговото наводно дејствување, селаните му го прободеле срцето со глогов колец и потоа го запалиле телото.

Во Медвеѓа се барала болест, а Европа расправала за „гушење и притисок врз градите“

Седум години подоцна, во јануари 1732 година, нов бран на паника го зафатил селото Медвеѓа. Селаните организирале ноќни стражи, а повеќе луѓе умреле жалејќи се на неподносливо гушење и силни болки во градите.
За да се спречи хаос во пограничниот појас, австриските воени власти испратиле официјална медицинска комисија предводена од воениот лекар Јохан Фликингер. Во својот извештај со наслов „Visum et Repertum“ (Видено и откриено), тој како главен виновник го посочил Арнаут Павле, кој загинал неколку години претходно при пад од сено.
И за него се верувало дека станал вампир и дека ги напаѓал и луѓето и добитокот. Австриските лекари ексхумирале десетици тела за да утврдат дали станува збор за заразна болест или масовна хистерија. Современите судски патолози и медицински историчари денес објаснуваат дека телата не биле распаднати поради специфичниот состав на почвата и зимските температури, а симптомите на гушење кај луѓето укажуваат на епидемија на антракс или тешка белодробна пневмонија.
Вестите од пограничните села со неверојатна брзина се рашириле низ цела Европа. Помеѓу пролетта и летото 1732 година, за српските „вампири“ дебатирале филозофи, лекари и теолози на универзитетите во Лајпциг, Виена и Париз.
Иако испивањето крв подоцна станало главен мотив во готската литература, историските документи покажуваат дека локалното население првенствено зборувало за „гушење и притисок врз градите“. Спојот на народните преданија, стравот од болести и љубопитноста на просветителската ера го трансформираа балканскиот фолклор во еден од најмоќните глобални поп-културни феномени на сите времиња.