Зошто во Стар Рим на граѓаните им било забрането да носат долга коса?

Содржина:

• Кодексот ги стави косата, крзното и панталоните во ист државен список
• Кратките прамени и широко откриеното чело биле знак на лојалност кон Рим
• Ритуалот Capillatio ја врзувал првата исечена брада со домашните богови-заштитници
• Шест години по Аларих, младите патриции почнале да ја копираат модата на освојувачите
• Latus clavus веќе покажал дека гардеробата во Рим може да биде државно прашање
• Во 416 година Рим не војувал против фризурите, туку против сопствената немоќ

Кодексот ги стави косата, крзното и панталоните во ист државен список

Текстот на царскиот указ, зачуван во Кодексот како CTh 14.10.2–4, звучи истовремено како правна пресуда за модата и како очаен крик на цивилизација што исчезнува.
Властите строго забрануваат „во границите на светиот град Рим и неговата непосредна околина“ граѓаните да носат долга коса (crines longi), облека сошиена од животинско крзно (vestes pellitae) и варварски панталони (bracchiae).
За прекршителите биле пропишани драконски казни: итна депортација, конфискација на целокупниот имот, а за граѓаните од пониските општествени слоеви – јавно телесно казнување со камшик.
Зошто една моќна држава, соочена со економски колапс и воени инвазии, трошела драгоцени државни ресурси за да контролира машки фризури?

Кратките прамени и широко откриеното чело биле знак на лојалност кон Рим

Во античкиот свет, физичкиот изглед никогаш не бил сметан за „лична работа“. Тој бил јавен печат за цивилизираност, социјален статус и политичка лојалност кон римската држава.
Целокупниот римски идентитет бил изграден врз остра спротивставеност кон она што Римјаните го нарекувале „варварски свет“. Класичниот римски граѓанин, особено во епохата на Републиката и раното Царство, морал да има кратка, уредна коса и чисто избричено лице, или внимателно стилизирана брада, воведена подоцна од царот Адријан.
Доволно е да се погледнат безбројните мермерни бисти на римските патриции и сенатори: строги погледи, куси прамени и отворено, широко чело. Наспроти тоа, долгата, разрошена и несредена коса (coma profusa, crines barbarici) во римската уметност и книжевност била исклучив атрибут на Келтите, Германите и Хуните.
Поетот Вергилиј ги опишува Галите како „златокоси“, но тоа го користи како пежоративен етнички епитет за туѓинци. Долгата коса значела дивјаштво, непредвидливост и хаос.

Ритуалот Capillatio ја врзувал првата исечена брада со домашните богови-заштитници

Римјаните биле буквално опседнати со телесна хигиена. Секојдневно поминувале часови во термите и ја чистеле кожата со бронзени гребалки, познати како стригили. Редовното потстрижување било суштински дел од цивилизираниот градски живот.
Но зад таа навика стоел и подлабок религиозен слој. Косата се сметала за главно седиште на животната енергија. Во римската традиција постоел светиот ритуал capillatio – свечено посветување на првата исечена брада на младиот Римјанин на домашните богови-заштитници, Ларите.
Запуштената, долга и заплеткана коса во Рим се користела исклучиво за време на длабока жалост или како дел од окултни проклетства. Човек со дива грива на улиците на Рим изгледал како да го загубил разумот, како да е проколнат од боговите или како свесно и дрско да го руши воспоставениот поредок.

Шест години по Аларих, младите патриции почнале да ја копираат модата на освојувачите

Указот на царот Хонориј не може да се разбере без трагичниот историски контекст. Во 410 година, само шест години пред неговото донесување, визиготскиот крал Аларих го освоил и темелно го опљачкал Рим.
За античкиот свет, тоа бил незамислив психолошки шок: митот за вечниот и непобедлив град бил скршен на парчиња.
Како последица на таа траума, низ римските провинции се проширил парадоксален феномен. Младата римска аристократија почнала да ја копира модата на освојувачите. Младите римски патриции облекувале германски крзнени елеци, кожни панталони и демонстративно пуштале долги, бујни коси, гледајќи во варварските воини симбол на сурова машкост и физичка надмоќ.
Иронијата на историјата била уште поголема: државата им забранувала на сопствените граѓани да изгледаат како варвари, додека самата римска војска била речиси целосно составена од германски платеници, Готи и Алани. Врховниот воен командант Стилихон, кој со децении со челична рака владеел со Западот, по потекло бил полу-Вандал.

Latus clavus веќе покажал дека гардеробата во Рим може да биде државно прашање

Мешањето на римската држава во облеката и изгледот на граѓаните не било новост. Уште во времето на Републиката се носеле познатите закони за ограничување на раскошот (Leges sumptuariae), со кои строго се ограничувала употребата на скапоцената пурпурна боја, свилата и златото.
Широката пурпурна лента на тогата (latus clavus) била резервирана исклучиво за сенаторите, а носењето облека што не одговарала на социјалниот сталеж се казнувало без милост.
Слично, кога царот Јулијан Отпадник во четвртиот век дошол на власт, тој демонстративно пуштил долга филозофска брада за да означи враќање кон старогрчката мудрост и јавен раскин со избричените христијански императори пред него.
По тоа, Рим се поделил на политички табори на „брадести“ пагани и „избричени“ христијани.

Во 416 година Рим не војувал против фризурите, туку против сопствената немоќ

Како што забележуваат современите историчари, со забраната за долга коса од 416 година, римската власт всушност не војувала против фризурите, туку против сопствената немоќ.
Римјаните со векови искрено верувале дека редот на главата симболизира ред во државата. За жал, во мрачната 416 година, ниеден царски указ испратен од магливата Равена веќе не можел да го спречи падот на Римската империја.