Покорил 16% од планетата и оставил зад себе 40 милиони мртви: Како Џингис Кан засекогаш го променил текот на историјата?

Содржина:

• „Монголскиот век“ покажал колку брзо исчезнуваат огромни империи
• Темуџин останал без татко, без племенска заштита и го убил полубратот Бектер
• Од Кина и Кореја до Источна Европа, империја од 24 милиони квадратни километри
• Владетел што не знаел да пишува иницирал писмо, бирократија и единствен закон
• Патот на свилата бил обединет во епохата позната како „Pax Mongolica“
• Кај Легница, на 260 километри од Берлин, витезите паднале под дожд од стрели
• Киев станал речиси раселен урнат град, а Москва израснала во регионален центар

„Монголскиот век“ покажал колку брзо исчезнуваат огромни империи

„Епохата на Џингис Кан или таканаречениот ‘Монголски век’ нагледно покажува колку брзо можат да се срушат воспоставените структури, колку брзо можат од географската карта да исчезнат огромни империи, а светскиот поредок да биде радикално променет“, вели за Дојче Веле германскиот археолог Матијас Вемхоф.
Според него, невиденото влијание на харизматичниот лидер врз светот потсетува на современите впечатливи личности кои предизвикуваат остри и непредвидливи општествени пресврти. „Прашањето отсекогаш било дали светската политика ја одредуваат поединци или поскоро општествени групи и политичко-социолошки процеси.“ Во овој случај одговорот е очигледен, смета Вемхоф и појаснува: „Ако не постоел Џингис Кан, текот на светската историја ќе беше сосема поинаков. Премногу голем дел од глобалната историја е поврзан токму со неговата личност.“

Темуџин останал без татко, без племенска заштита и го убил полубратот Бектер

Џингис Кан е роден под името Темуџин во 1162 година. Неговиот татко, монголскиот племенски водач Есугеј, починал додека синот бил уште дете. Племето го оставило семејството без каква било поддршка.
За да ја зацврсти својата положба во семејството, Темуџин уште како момче го убил својот полубрат Бектер. Подоцна, благодарение на својата извонредна харизма, успеал да создаде сојузи и да привлече следбеници кои му помогнале да стане единствен владетел на монголската степа. Во 1206 година тој официјално ја зема титулата Џингис Кан.

Од Кина и Кореја до Источна Европа, империја од 24 милиони квадратни километри

Во врвот на својата моќ, Монголската империја се протегала од Кина и Кореја, сè до делови од Источна Европа и Блискиот Исток. Таа опфаќала цели 16 проценти од вкупното копно на Земјата.
Вемхоф ги набројува различните иновации од владеењето на Џингис Кан. На прво место, владетелот извршил целосна реформа на воен план: командантите биле унапредувани исклучиво според нивните способности, дисциплина и лојалност, а не благодарение на аристократското потекло или племенските врски. Војската била строго организирана според десетичен систем: единици од по 10, 100, 1.000 и 10.000 војници.

Владетел што не знаел да пишува иницирал писмо, бирократија и единствен закон

За Џингис Кан се претпоставува дека не знаел да пишува, но сепак иницирал создавање на првото писмо за монголскиот јазик. Тоа овозможило да се изгради државна бирократија, да се води прецизна евиденција за населението и даноците, да се запишуваат декрети, да се носат судски пресуди и да се развива организирана дипломатска дејност.
Создадено било и унифицирано законодавство кое ги заменило разновидните племенски обичаи со единствен правен систем. Трговијата доживеала огромен подем благодарение на воведувањето на хартиените пари. Покрај тоа, низ целата Монголска империја била воспоставена строга политика на религиозна слобода, што му овозможувало на секој жител слободно да ја практикува својата избрана вера без државен притисок.

Патот на свилата бил обединет во епохата позната како „Pax Mongolica“

Сè до појавата на Монголската империја, познатиот Пат на свилата бил расцепкан поради постојани локални судири и високи даноци наметнати од локалните владетели. Монголското раководство ја обединило целата рута под една власт, правејќи ги далечните трговски патувања неспоредливо побезбедни.
Овој период влезе во историјата како епоха на релативна политичка стабилност, економски раст и културна размена, познат кај истражувачите како „Pax Mongolica“ („Монголски мир“). Но, како што подвлекува Вемхоф, сето ова било проследено со незамислива суровост: „Милиони луѓе паднаа како жртва на Монголите. Масовните егзекуции и насилството врз цивилното население добија размери какви што светот никогаш претходно немаше видено.“

Кај Легница, на 260 километри од Берлин, витезите паднале под дожд од стрели

Една битка до која доаѓа по смртта на Џингис Кан, кај Легница во денешна Полска, се смета за еден од највпечатливите примери за ефикасноста и немилосрдноста на монголската воена машинерија.
„Таму се појавуваат исклучително брзите и подвижни монголски коњаници на мали коњи, со лесни оклопи и шлемови со отворени лица, вооружени со лакови и способни да истрелаат по 20 и повеќе стрели во минута“, раскажува Вемхоф. Европските витези, оковани во тешките метални оклопи и качени на крупни борбени коњи, останале без никакви шанси против таквиот противник. „Кога ќе ги зафател дождот од стрели, коњите порано или подоцна паѓале, а витезите завршувале на земја, лежејќи на грб беспомошни како бубачки. Овие два начина на војување едноставно беа целосно некомпатибилни“, дополнува експертот.

Киев станал речиси раселен урнат град, а Москва израснала во регионален центар

Западните походи на Монголите ги прекроиле историските центри на моќ до таков степен што последиците се чувствуваат во светската геополитика сè до денешен ден. По монголската наезда врз Киевска Рус, една од најголемите средновековни источнословенски држави, нејзината просперитетна престолнина Киев била претворена во речиси целосно раселени урнатини.
Москва, од друга страна, со текот на времето израснала во главен регионален центар на моќта, за што, меѓу другото, значително придонеле и нејзините специфични односи со монголските владетели.
„Во западноевропската колективна меморија монголската инвазија речиси и не игра значајна улога – таа се доживува повеќе како минлива историска епизода. Но во Источна Европа, монголските освојувања променија апсолутно сè. Последиците од таа пресвртница во историјата траат сè до денес“, заклучува Вемхоф.