Најдлабоката река на Земјата: Мистеријата на реката Конго чии кањони достигнуваат длабочина колку 70-катен облакодер

Содржина:

• Од 5 до 22 метри просек, па одеднаш бездна од 230 метри
• Сонар од неколку милиони долари можеше да исчезне во вир
• Старото внатрешно море си пробило излез кон Атлантикот
• 41.800 кубни метри вода во секунда влегуваат во тесен карпест коридор
• Во Инга водата паѓа десетици метри, а струите одат и вертикално
• Риби без вид и нови видови во мракот што го истражуваше Мелани Стиасни

Од 5 до 22 метри просек, па одеднаш бездна од 230 метри

Просечната длабочина на Конго на поголемиот дел од нејзиното корито е сосема вообичаена за голема рамничарска река. Таа изнесува околу 5 до 22 метри.
Но на еден посебен дел, токму во реонот на брзаците Инга, реката формира грандиозни подводни кањони. Нивната максимална длабочина несомнено достигнува 220 метри, а според некои проценки може да дојде и до 230 метри.

Сонар од неколку милиони долари можеше да исчезне во вир

Долго време прецизните мерења на длабочината во оваа област беа крајно отежнати од банална, но опасна причина. Исклучително силното струење, моќните вирови и сложениот релјеф на дното го правеа користењето на сонари и сонди несигурно, а понекогаш и премногу ризично.
Истражувачите лесно можеа да загубат софистициран апарат вреден неколку милиони долари. Единствено современите хидроакустични истражувања во последните децении конечно овозможија да се состави релативно точна карта на длабочините на овој дел од Конго.

Старото внатрешно море си пробило излез кон Атлантикот

Басенот на Конго претставува древна геолошка структура, формирана на местото на огромно внатрешно море или езеро што постоело на територијата на денешна Централна Африка пред милиони години.
Кога овој гигантски воден басен конечно нашол истек кон Атлантскиот Океан, новосоздадената река морала да си пробива пат низ возвишението на Централноафриканскиот штит. Тој е составен од исклучително цврсти и древни карпести слоеви, стари стотици милиони, а на места и милијарди години.
На овој потег реката буквално се всекува и пробива низ тесна карпеста клисура, стеснувајќи се во широчина за неколку пати во споредба со значително помирните делови спротиводно.

41.800 кубни метри вода во секунда влегуваат во тесен карпест коридор

Понатаму функционира елементарната хидродинамика. Кога огромен волумен на вода е принуден да пробива низ тесен карпест коридор, брзината на водениот тек нагло се зголемува, а заедно со неа и нејзината разорна ерозивна сила.
Конго носи просечно 41.800 кубни метри вода во секунда, заостанувајќи според овој параметар единствено зад јужноамериканскиот Амазон.
Низ огромни временски периоди, оваа нескротлива сила го издлабила самото дно, формирајќи во тврдата карпа длабоки котлини и дупки. Во тоа помогнале и моќните вртлози што дејствуваат како природни сврдла, резбајќи го каменот со кружни движења и носејќи го талогот право во океанот.

Во Инга водата паѓа десетици метри, а струите одат и вертикално

Во оваа област се наоѓа познатиот каскаден систем на брзаците Инга — серија од слапови и водопади каде што нивото на водата на релативно кус потег паѓа за десетици метри. Ова е еден од најмоќните потенцијални извори на хидроенергија во светот, но за научните истражувачи овој терен претставува вистински кошмар.
Подводните струи овде се толку силни и непредвидливи што се движат не само хоризонтално, туку и вертикално, создавајќи зони на екстремна турбуленција на различни длабочини истовремено.
Токму тоа, во комбинација со речиси нулта видливост поради високата заматеност на водата, долго време го правеше овој појас еден од најмалку проучените слатководни региони на планетата, и покрај неговата релативна достапност од географска гледна точка. Научниците велат дека овде е потешко да се работи отколку при морски длабоководни нуркања, каде што барем динамиката на струите е предвидлива и нема проблеми со видливоста. Како резултат на тоа, дното на Конго на одредени места е истражено значително полошо од многу тешко достапни точки во Светскиот океан.

Риби без вид и нови видови во мракот што го истражуваше Мелани Стиасни

Веќе неколку децении се дискутира за можноста за изградба на една од најголемите хидроелектрични централи во светот на овој потег. Но, бидејќи политички ова не е најстабилниот регион на планетата, наоѓањето инвеститори претставува огромен проблем, додека локалните власти едноставно немаат ниту финансии ниту инженерско искуство за реализација на ваков потфат.

Екстремната длабочина и жестоката сила на течението создадоа услови на овој дел од Конго кои се уникатни за пресноводните екосистеми: постојана темнина, бидејќи сончевата светлина воопшто не продира на толкава длабочина низ матната вода, колосален притисок и неверојатно силни водени струи.

Како резултат на таа изолација, одделни групи риби тргнале по сопствен еволутивен пат, независно од останатите популации од истиот вид што живеат спротиводно. Ихтиолозите, а особено истражувачкиот тим под раководство на Мелани Стиасни од

Американскиот музеј за природна историја во Њујорк, кој спроведе обемни експедиции во овој регион почнувајќи од 2000-тите години, открија десетици ендемични видови — односно суштества што не се среќаваат никаде на друго место на Земјата.

Многу од овие риби покажуваат класични адаптации за живот во услови на целосен мрак: ослабен вид или негово целосно отсуство, засилена чувствителност на страничната линија, орган што ги регистрира движењата и вибрациите на околната вода, како и необични телесни форми прилагодени за справување со силното речно течение.

Одредени видови цихлиди што живеат исклучиво во овој длабоководен потег на Конго се покажаа толку генетски изолирани од своите најблиски роднини погоре по течението, што научниците ги класифицираат во посебни, новоопишани видови. Тоа покажува како речните брзаци и вирови, делејќи ја реката на изолирани џебови со драстично различни услови, активираат вистински природен процес на настанување на нови биолошки видови.