„Портата кон подземниот свет“ во Јакутија расте за 12 метри годишно – Што сè се открива во нејзините ѕидови

Во Јакутија целосно исчезнува една планинска падина, но под неа нема планини од срушени карпи или урнатини. За само половина век, еден тесен шумски јаз се претворил во застрашувачка провалија широка речиси еден километар.
Од нејзините замрзнати вертикални ѕидови секојдневно пропаѓаат вековни дрвја и останки од праисториски животни, загинати пред десетици илјади години. Во летото 2024 година, токму тука беа откриени совршено сочуваните замрзнати останки на младенче од мамут во беспрекорна состојба.
Каде всушност исчезнува целата оваа земја и зошто овој природен кратер незапирливо продолжува да ја голта сибирската тајга?

„Портата кон подземниот свет“ во Јакутија расте за 12 метри годишно - Што сè се открива во нејзините ѕидови

По сечењето на шумата, изолацијата што го чувала пермафростот исчезнала

Кратерот Батагајка се наоѓа зад Северниот поларен круг, на околу десет километри од населбата Батагај. Кон средината на минатиот век, на ова место масовно се сечела шума, а по падината се движела тешка оклопна и гасенична рударска механизација.
Научниците сметаат дека токму овие човечки активности го иницирале почетокот на провалијата. Не е познато кој точен засек или која трага од гасеници биле фатални, но постојат детални сателитски снимки кои јасно го откриваат понатамошниот тек на катастрофата.
Сè додека падината била покриена со густа тајга, дрвјата, мовот и површинскиот слој земја го штителе вечно замрзнатиот грунт, односно пермафростот, од летното сонце. По сечењето на шумата, оваа природна заштита исчезнала, а дождовните и стопените води почнале брзо да ја еродираат оголената падина.
На снимките од 1962 година, долот веќе бил долг повеќе од 800 метри, иако бил широк едвај околу триесет метри. До 1991 година, неговата средина драматично се проширила, формирајќи ја денешната џиновска чаша.

Во слој со 87 отсто чист мраз, работ се повлекува додека калта тече кон Батагајка

Ерозијата стигнала до подземен слој во кој неверојатни 87 отсто од вкупниот волумен отпаѓа на чист мраз. Штом летното сонце почнало директно да ги загрева овие ѕидови, мразот почнал незапирливо да се топи.
Песокот и земјата ја изгубиле потпората, па цели блокови почнале да се лизгаат надолу. Така се создало необично движење: калта и стопениот мраз течат надолу кон реката Батагајка, додека самиот раб на карпата се повлекува наназад и се шири нагоре кон шумата.
За да ја измерат динамиката на провалијата, геолозите од Московскиот државен универзитет изработиле тродимензионален модел врз основа на повеќегодишни сателитски снимки. За да утврдат од што точно се состои оваа земја, научниците морале да се спуштаат со јажиња по вертикалните ѕидови, кои на одредени места се длабоки 55 метри, колку висина на зграда од 18 ката.
Мерењата покажале дека на најактивните делови работ на провалијата се шири во просек за 12 метри годишно. Од 2014 година наваму, годишно овде се топат и се ставаат во движење околу еден милион кубни метри мраз и земја. До 2023 година, вкупниот волумен на изгубениот материјал достигнал 34,7 милиони кубни метри.
Бидејќи речиси две третини од тој материјал бил мраз, станува јасно зошто во подножјето нема планини од отпад: најголемиот дел едноставно се стопил и истекол како вода.

Јана имала 14 до 16 месеци, 180 килограми и треви во желудникот

Иако самиот обрив постои само неколку децении, почвата откриена на неговото дно лежела во непрекинато замрзната состојба најмалку 650.000 години, преживувајќи неколку глобални затоплувања на планетата.
Во овие древни седименти научниците пронашле фосилни остатоци од праисториски мравки, бубачки и јагленосани семиња. Тие сведочат дека некогаш овде растела бујна шума од ариш, во која шумските пожари повремено создавале чистинки.
Во 2018 година, во замрзнатиот ѕид било пронајдено совршено сочувано ждребе старо 42.000 години. Шест години подоцна било откопано и мало мамутче, кое истражувачите го крстиле Јана. Тоа била женка висока околу 120 сантиметри и тешка околу 180 килограми, која живеела само 14 до 16 месеци.
Староста на слојот од кој била извадена Јана научниците ја процениле на неверојатни 110.000 до 130.000 години. Анализите на нејзиниот дигестивен тракт точно откриле со што се хранела непосредно пред смртта. Во нејзиниот желудник биле пронајдени остатоци од мочуришни треви, мов и кора од дрво.
Посебни примероци биле земени и од земјата залепена меѓу предните нозе на мамутчето. Тоа овозможило реконструкција на растителниот свет на денот на нејзината смрт: ретки дрвја од ариш, џуџести брези и густа трева покрај влажните блата каде што Јана дошла на напојување пред да биде зафатена од вечниот мраз.

Коментирај анонимно

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *