Мртвачки мост на Стара Планина го следат морничави преданија: Мештаните го избегнуваат штом се стемни, веруваат дека таму врескаат души
На дивите падини на Стара Планина, на патот меѓу селата Темска и Топли До, се наоѓа мост за кој во пиротскиот крај со години се зборува со страв и трепет. Скриен во длабоката клисура на реката Темштица, тој за многумина е едно од најстрашните и најмистериозните места во целиот регион.

Содржина:
Преку ден црвени карпи, по зајдисонце друга клисура
Шумската патека низ кањонот е уредена и привлекува љубители на природата. Туристите и минувачите преку ден уживаат во црвениот кањон на реката Темштица. Но кога сонцето почнува да исчезнува зад планинските венци, атмосферата во клисурата нагло се менува.
Детски плач, тешки воздишки и лелеци меѓу карпите
Ретките авантуристи и планинари што се осмелиле да преноќат во шатори во близина на мостот раскажуваат за вознемирувачки искуства. Според нивните сведоштва, штом ќе падне ноќ, тишината ја прекинуваат звуци што наликуваат на детски плач, тешки воздишки и необични лелеци што одекнуваат меѓу стрмните карпи.
Како што одминува ноќта, низ кањонот се слушаат чекори и кршење гранки, како нешто крупно да се движи низ густата вегетација. Некои минувачи тврдат дека на работ од светлината на батериските ламби забележале темни силуети како се движат меѓу стеблата, за потоа ненадејно да исчезнат во темнината.
Старците велат дека таму „врескаат душите на душманите“
Постарите мештани од околните села го пренесуваат вековното верување дека во глуво доба од ноќта крај мостот „врескаат душите на душманите“. Затоа, штом ќе се спушти самракот, локалното население строго го избегнува овој премин, а овчарите никогаш не ги водат стадата во негова близина по зајдисонце.
Во локалниот фолклор Мртвачки мост го следат и низа други приказни за натприродни појави. Постарите генерации прераскажуваат легенди за вампири кои, наводно, се појавувале околу мостот и ги плашеле осамените патници.
Некои преданија се уште понеобични. Според приказните на старците, на патникот ноќе знаело да му се појави питом елен со сјајни очи, кој одел пред него по шумската патека. Но штом патникот ќе се приближел до самиот мост, животното одеднаш, пред неговите очи, се претворало во големо црно куче и исчезнувало во бездната на реката без никаква трага.
Ајдукот Стојан, спахијата Хусеин и арачот од над 20.000 гроша
Потеклото на злокобното име се преплетува со историски настани и народни легенди од две различни епохи: османлиското владеење и Втората светска војна.
Според постарото предание, во времето на османлиското владеење, ајдукот Стојан Стефановиќ Дубанќа со својата чета токму на ова место направил заседа за озлогласениот спахија Хусеин од Пирот. Спахијата носел со себе голем арач од над 20.000 гроша, собрани од народот. Во жестоката и крвава битка на тесниот дрвен премин, Хусеин и неговата придружба биле целосно уништени, а местото поради бројните трупови го добило името Мртвачки мост.
На денешниот бетонски мост, изграден во 1930-тите години, за време на Втората светска војна се одиграла тешка и трагична битка. Во март 1944 година тука дошло до жесток судир меѓу партизаните и бугарските фашистички окупаторски сили. Во крвавите борби животот го загубиле голем број борци од двете страни, а нивните тела паѓале директно во брзаците на реката Темштица.
Ветерот, брзаците и црвените карпи создаваат ехо-комора
Иако локалните легенди за духови, вампири и проколнати души со векови живеат меѓу народот, научниците и географите нудат рационално објаснување за морничавите звуци во клисурата. Специфичната геоморфологија на кањонот, вертикалните црвени карпи и струењето на планинскиот воздух ноќе создаваат акустичен ефект сличен на ехо-комора.
Силниот планински ветер што се пробива низ тесните процепи на карпите, во комбинација со бучавата од брзаците на реката Темштица, предизвикува звуци што човечкото уво и разгорената фантазија лесно ги толкуваат како воздишки, шепоти и човечки крици.
Сепак, за оние што се сами во кањонот во глуво доба од ноќта, научните објаснувања малку помагаат да се растера неизбежната морничавост што ја носи ова заборавено место.

Коментирај анонимно