„Децата ми изгореа во пожар и сега сите ме осудуваат“ — исповед на Славица Тофиловиќ, жена која преживеа семејно насилство, ги изгубила децата и сите ѝ вртат грб

Содржина:

• Претстави ни се и кажи ни што е она што луѓето најчесто не го разбираат кога ќе ја слушнат твојата приказна?
• Од каде потекнуваш и какво ти беше детството?
• Каков однос имаше очувот кон тебе?
• Кога почна да работиш и како изгледаше твојата младост?
• На осумнаесет години се омажи — и тоа по три дена познанство. Како се случува такво нешто?
• Кога започна насилството во бракот?
• Како изгледа тоа кога човек ќе почне да те тепа — а ти си бремена?
• Колку деца имаше, и како течеше животот со нив?
• Каков татко беше тој — ако воопшто можеш така да го наречеш?
• Зошто не си си заминала порано?
• Марко имаше тешка операција и шест месеци беше во кома. Како изгледа тоа?
• И што те чекаше дома после толку борба?
• Дали си барала помош од институции?
• Како се случи да најдеш работа и да почнеш да се одлепуваш од него?
• Во еден момент, полицијата го уапси и доби затвор. Како дојде до тоа?
• Тогаш доаѓа најстрашниот момент: пожарот. Кажи ми како дозна?
• Кога ти ја кажаа веста?
• Што се случува со човек после такво нешто? Како се живее?
• Дали после тоа тој некогаш се појави? Побара ли прошка, покажа ли нешто?
• Кој ти помогна, ако велиш дека луѓето ти свртеле грб?
• Те обвинуваат ли луѓе? И што им одговараш?
• Милица како е денес? Што носи таа од сè што видела?
• Дали се обвинуваш себеси?
• Што би сакала луѓето да разберат од твојата приказна?

Претстави ни се и кажи ни што е она што луѓето најчесто не го разбираат кога ќе ја слушнат твојата приказна?

Јас сум Славица Тофиловиќ. Луѓето кога ќе слушнат „две деца изгореа во пожар“, си замислуваат дека тоа го преживува некоја „голема, силна жена“, како карпа. А јас не сум карпа. Јас сум човек што преживеал затоа што морал — заради едно дете што останало живо, и заради тоа што кога немаш каде, немаш ни луксуз да паднеш и да не станеш. И уште нешто: многумина мислат дека после трагедија сите ќе ти пријдат, ќе те држат за рака, ќе ти кажат „тука сме“. Кај мене беше обратно. „Сите ми свртеа грб“.

Од каде потекнуваш и какво ти беше детството?

Родена сум во Срем, во Купиново. Со гордост го кажувам тоа — Купиново е убаво место. Однадвор, злато. А детството… не беше убаво. Татко ми загинал кога сум имала девет месеци. Мајка ми се премажила. И покрај тоа што дете не знае да објасни со зборови, ја чувствува разликата — дека си „вишок“. Се гледа во ситни работи: ќе побараш нешто — нема, иако има. Ќе те погледнат како да им пречиш. И ти учиш да се приспособиш: „како што ќе каже тој, така“. Иако е наопаку, пак „така“.

Каков однос имаше очувот кон тебе?

Јас не бев дете што се расправа. Бев повлечена, тивка. Повеќе гледав да не предизвикувам ништо. Не знам дали мајка ми „не гледала“ или не можела да си признае. Јас мислам дека таа решила дека „нема назад“. Се омажила — тоа е. И така, во таква куќа, учиш една страшна лекција: да молчиш. Јас многу сум навикнала да молчам. И тоа ме чинеше скапо.

Кога почна да работиш и како изгледаше твојата младост?

Од тринаесет години работев. Никој тогаш не те прашува „колку години имаш“, дали можеш, дали не можеш. Работев сè: земјоделие, садење, шумарија… Одев со мајка ми, каде што има работа. За пари. Школување? Само основно. Сакав да учам за фризер, тоа ми беше желба. Ама ми рекоа: „Не можеме, немаме пари.“ И тука заврши. Нема разговор, нема борба. Само „не“.

На осумнаесет години се омажи — и тоа по три дена познанство. Како се случува такво нешто?

Мене мака ме натера. Мајка ми само зборуваше: „Мажи се, мажи се… што ќе правиш дома? Да се тргнеш.“ Да се тргнеш — да не им бидеш на грб. И јас, кој ќе ме побара прв — јас ќе одам. Така и беше. Три дена се знаевме. Тоа не е љубов, тоа е бегство. Јас не се распрашував. Дури и очувот го прашав — бидејќи работел во иста фирма со него — и ми рече: „Добар е, ова е, она е…“ Сите исто: само да си заминам.

Кога започна насилството во бракот?

На почетокот беше „убаво“ — или барем изгледаше така. Јас бев млада, неискусна, без свои пари, без свој свет. Првиот шамар го добив во четвртиот месец од бременоста. Причина? „Ручекот не бил на време.“ И тука сфаќаш дека причина не постои. Причината е само изговор. И кога еднаш ќе помине, после тоа нема граница.

Како изгледа тоа кога човек ќе почне да те тепа — а ти си бремена?

Тешко е да го објаснам. Јас до тогаш бев во средина каде што и во детството имало „тепање“ како нешто што се премолчува. И тогаш си викаш: „Еве, пак истото.“ Само што ова е полошо, затоа што овој човек треба да ти биде најблизок. Се сеќавам на момент кога неговиот брат, деверот, скокна и му рече: „Нормален ли си? Тепаш бремена жена.“ И ништо — само се помести, како да не е ништо.

Колку деца имаше, и како течеше животот со нив?

Имав три деца. Најстарата ќерка Милица. Потоа Марко, кој се роди со срцева мана. И потоа Душица. Јас не сакав веднаш деца. Бев премлада. Ама никој не те прашува што сакаш. Кога се роди Марко и излезе дека има мана, од тој момент почна да ме обвинува дека јас сум крива. „Зошто детето е болно?“ И од тогаш почна и неговото пиење да се влошува.

Каков татко беше тој — ако воопшто можеш така да го наречеш?

Тој беше човек со „ограда“. До таму може. Понатаму не може. Нема нежност. Нема чувство. Знаеше да биде и љубоморен на сопствените деца — како да му пречи што ги гушкам, што ги бакнувам. Него го интересираше тој да е прв. Сè друго беше товар. И секој проблем — „Славица е крива.“

Зошто не си си заминала порано?

Каде да одам? Кога ти се затвораат сите врати, ти си буквално како роб. Немав работа. Немав пари. Немав каде да одам со две деца. И кога ќе се свртиш — гледаш дека си сам. Тогаш не си храбар, тогаш си заробен. И ќутиш и трпиш, затоа што мислиш дека нема излез.

Марко имаше тешка операција и шест месеци беше во кома. Како изгледа тоа?

Тоа беше пекол. Операцијата траеше осум часа. После тоа, Марко беше во шок-соба на апарати. Шест месеци. Јас бев во болница со него. Милица беше кај свекрвата. Се сеќавам дека докторите ми рекоа нешто што никогаш нема да го заборавам: „Ако сакаш да се разбуди, не смееш да плачеш, не смееш да хистеришаш. Мораш да му зборуваш. Мајката ја слуша.“ И јас — колку и да ми се распаѓаше душата — се држев. Му зборував, му пеев, го викав по името како што го викав дома. И гледав како му трепка усната, како реагира само на мојот глас. Кога се разбуди… тоа беше радост што боли. И веднаш после тоа — друг удар: детето мораше повторно да учи да јаде, да голта, да држи глава, да оди. Како бебе, ама бебе во тело на двегодишно дете.

И што те чекаше дома после толку борба?

Тепање. Се вратив дома — и утредента добив ќотек затоа што јас сум крива за сè: затоа што потпишав за операција, затоа што „без него“, затоа што детето било болно. И најлошо: тоа го гледаше мојата ќерка. Детето го гледа тоа и го голта. И после тоа не зборува. Во училиште попушта. Се повлекува. Нема доверба во луѓе.

Дали си барала помош од институции?

Сум пријавувала. И што се случи? „Запишаа и толку.“ Еднаш бев цела плава, со оток, ме одведоа кај доктор, па во сигурна куќа. Таму имаш психолог, адвокат, разговори… Додека си внатре. А после? После имаш три месеци и те пуштаат. И ако немаш каде да одиш, ако мајка ти не те прима со три деца — се враќаш кај истиот човек. И кога ќе се вратиш, ќе ти биде уште полошо.

Како се случи да најдеш работа и да почнеш да се одлепуваш од него?

Еднаш „го прелажав“ и излегов да работам. Комшивка ми најде работа во Белград како чистачка. Отидов додека тој спие. Не смеев ни да му кажам — да не направи хаос. Јас не смеев да се нашминкам, не смеев убаво да се облечам. Сè му беше повод: „Сигурно имаш некој.“ А јас немав никој. Немав ни време за себе. Имав само една цел: да не сум дома, затоа што дома ме чекаше пиење, терор, страв.

Во еден момент, полицијата го уапси и доби затвор. Како дојде до тоа?

Една вечер дојдов дома од работа. Снег, доцнев, последен автобус. Тој седеше пијан на тераса. Влегов — и без збор ме истепа. Марко ме бранеше и доби и тој. Паднав, се онесвестив. Дојде Итна. И кога тие си отидоа — пак продолжи да ме тепа. Тогаш ќерка ми излета надвор, го зема неговиот телефон и ја повика полицијата. Кога ја виде полицијата, легна во кревет и „не станува“. А полицаецот му рече нешто што ми остана во глава: „Ќе видиш ти сега. Тепаш некој што е послаб од тебе. Тепаш жена. Тепаш деца?“ Децата во глас рекоа: „Да.“ Го однесоа. Добивме развод. Тој доби казна и беше во затвор.

Тогаш доаѓа најстрашниот момент: пожарот. Кажи ми како дозна?

Отидов на работа во втора смена. Децата дојдоа од училиште, јадевме заедно, па тргнав. Само што стигнав во Белград и се пресоблеков — ми ѕвони непознат број. „Славица? Комшивка сум. Ти гори шупата.“ Јас прво не можев да сфатам. „Каде се децата?“ Не знаев. Марко ми кажа дека ќе оди на игралиште. Јас му реков да не оди. Комшијата со кола обиколил околу школото, околу улиците — ги нема. Кога стигнав дома, пожарникарите веќе гаснеле. Милица беше во шок, плачеше. Таа спиела кога почнало. Не можеле да ги разбудат децата… и никој не влегувал во шупата, затоа што „одеднаш пламен бие“. Јас барав, инспектор, полиција, цело село. Јас не знаев каде се Марко и Душица.

Кога ти ја кажаа веста?

Некаде доцна навечер — инспекторот ме повика и ми рече: „Имаме нешто да ти кажеме.“ И тогаш ја слушнав реченицата што никој не треба да ја слушне: „Ги најдовме Марко и Душица.“ Јас во прва секунда помислив: „Фала му на Бога, ги најдовте.“ А потоа продолжи: „Доживеале несреќа. Изгореле.“ Ми рекоа дека мора судска медицина, дека од нив останале само остатоци. Мораше ДНК за да се утврди. И се утврди.

Што се случува со човек после такво нешто? Како се живее?

Не знам дали „се живее“. Се преживува. Јас и Милица паднавме во депресија. Во таа куќа каде и да погледнам — како да се тие тука. А мозокот ти вика: „Ги нема.“ Се иселив. Изнајмив стан во Белград. Прво што направив таму — спиев. Јас и таа. Како да сме излегле од некоја подземна дупка. После 40 дена, кога дојде време за помен, си реков: „Ќе им кренам споменик.“ И прашав: „Ќе помогне ли некој?“ Ништо. „Немаме пари.“ Го прашав и нивниот татко — да поделиме, пола-пола: „Колку што сум јас родител, толку си и ти.“ Тој рече: „Немам пари.“ Јас подигнав кредит и сама го направив споменикот и плочата.

Дали после тоа тој некогаш се појави? Побара ли прошка, покажа ли нешто?

Не. Од тие 40 дена — повеќе не сум го видела.

Кој ти помогна, ако велиш дека луѓето ти свртеле грб?

Ќе ти кажам искрено: мене ми е доволно некој да седне и да ме сослуша. Имав луѓе од здружение што ми помогнаа — ми најдоа работа, ме држеа да не паднам. Јас работам цел ден. Така ја носам болката. Ја држам тагата преку работа, затоа што ако седнам и почнам да мислам — тоа е бездна.

Те обвинуваат ли луѓе? И што им одговараш?

Има луѓе што ме гледаат попреку. Има и такви што сочувствуваат со мене. На тие што обвинуваат — немам што да им кажам. Нека си мислат. „Мојата болка си е моја болка.“ Едно само знам: „Додека сум јас жива, тие живеат во мене.“

Милица како е денес? Што носи таа од сè што видела?

Таа оди во средно, учи за педикир и маникир. И таа — како и јас — потиснува. Ни е полесно кога потиснуваме, затоа што кога ќе се отвори, тоа е лавина. На годишнини… тогаш е најтешко. Тогаш телото се сеќава и пред мозокот.

Дали се обвинуваш себеси?

Да. Се обвинував што се омажив така. Што ја слушав мајка ми. Што трпев. Што се вратив од сигурната куќа. Ама кога ќе ме прашаат: „Кого ќе слушаш, ако не мајка?“ — тогаш сфаќам колку е страшно кога најблискиот те турка во погрешна насока. И пак — се враќам на истото: јас не сум карпа. Јас сум човек што преживеал. И понекогаш, тоа е единственото што можеш да го направиш.

Што би сакала луѓето да разберат од твојата приказна?

Дека насилството не почнува со „пожар“ и трагедија. Почнува со тишина. Со тоа што никој не прашува „како си“. Со тоа што сите „знаат“, ама молчат. И дека кога ќе се затворат сите врати, човек не трпи затоа што сака — туку затоа што нема каде. А најстрашно е што, кога ќе ти се случи нешто незамисливо, пак има луѓе што ќе те прашаат „зошто?“ — како да си имала избор. Јас избори немав многу. Јас имав само сила да издржам — и обврска да продолжам заради детето што ми остана.