Мартин Лапунов помина 9 дена во пештера: Како мозокот ти прави „шеги“ кога ќе му ја изгасиш реалноста

Содржина:

• Пештерата веднаш ја убива секоја илузија што ја имаш за себе
• Мозокот те саботира и те тера да избегаш – додека не е премногу доцна
• Мозокот создава светлина, звуци и движења кога му недостигаат – халуцинации почнуваат да се разгоруваат
• Средба со својот темен одраз: потсвеста те напаѓа со вистини и болни спомени
• Потсвеста лажe, па ти овозможува да видиш и добрата страна на своите одлуки
• Чувството за време целосно исчезнува – минути стануваат часови, часовите минути
• Телото вреска од глад, студ и особено од жед – но потоа се предава и влегува во длабок покој
• Губење на „јас“ кога стравот нема веќе на кого да се обраќа
• Мозокот не е само мисла, туку режисер: целата сценографија ја гради сам од себе
• Крајот: фенерчето е враќање меѓу луѓето, но реалноста засекогаш останува поинаква

Пештерата веднаш ја убива секоја илузија што ја имаш за себе

Лапунов, пред да влезе, и самиот си ја продава илузијата: ќе биде духовно, ќе се сретне со себе, ќе биде уникатно. Но веднаш по влегувањето, седнува на студен камен, и романтиката умира. Тоа што го открива не е просветление, туку најприземен страв: „Што правам со животот по ѓаволите?“ Телото силно потсетува: ти си само месо – студено, влажно, изложено. Немал друи ни вреќа за спиење. Првите часови не се херојство, туку човечка глупост и духовен шамар.

Мозокот те саботира и те тера да избегаш – додека не е премногу доцна

Најсилната саботажа, раскажува Лапунов, се јавува веднаш на почетокот, додека си доволно близу до излезот за да се откажеш. Мислите врескаат: „Ова не е како во главата. Ајде да излеземе. Ќе се откажеш, нема да издржиш!” Ова е страв маскиран како разум, функција која држи на безбедно во познатото. Но, ако го надминеш тој прв бран, се соочуваш со нов дел: мислите почнуваат да се ослободуваат од врската со телесното страдање – и мозокот почнува да ти прави вистински „шеги“.

Мозокот создава светлина, звуци и движења кога му недостигаат – халуцинации почнуваат да се разгоруваат

Во мрак, без точки за ориентација, умот не поднесува вакуум. Ако нема светлина, ја измислува. Ако нема звук, го измислува. Ако нема движење, го замислува. Прво започнуваат ситни сенки, чудни форми, чувство дека нешто се мрда, звуци кои ги нема. Халуцинациите стануваат и визуелни и аудитивни. Сон и будност се мешаат, губиш чувство за што е реално, што е сон, а што дело на умот. Во оваа магла, како да се отвараат заклучени врати во психата.

Средба со својот темен одраз: потсвеста те напаѓа со вистини и болни спомени

Еден од најјезивите моменти за Лапунов е средбата со својот двојник. Не како метафора, туку буквално: како да гледаш сопствен лик излегува од темнината. Овој одраз не доаѓа пријателски – тој е тука да те обезкуражи, да те посрами, да ти ги извади на виделина сите болки и неуспеси, длабоко наталожени срамови. Како судница што трае долго: избор по избор, одлука по одлука, си осуден и судија во сопствениот живот, прво гледаш се лошото. Но тука приказната не завршува.

Потсвеста лажe, па ти овозможува да видиш и добрата страна на своите одлуки

Во еден миг, Лапунов сфаќа дека потсвеста ја фарба приказната само во црно: „ти ништо не вредиш.“ Но, ако останеш доволно долго во оваа состојба, започнуваш да гледаш дека истиот човек што го осудуваш – е човекот што преживеал, што градел, што избегнал поголеми проблеми. Пред очи ти се вртат и добрите решенија, успехот, изборите што те направиле подобар. Борба на гласовите – онаа што те влече кон срам и вина и онаа што покажува дека нешто си научил, нешто вредно си изградил.

Чувството за време целосно исчезнува – минути стануваат часови, часовите минути

Во пештерата, вели Лапунов, престануваш да мериш време. Без светлина, без ритам на ден и ноќ, без надворешни маркери, мозокот нема за што да се фати. Можеш да мислиш дека поминале 10 часа, а да поминала една минута. Или обратно. Ова е уште една форма на распаѓање на реалноста и губење на сопственото чувство за „јас“.

Телото вреска од глад, студ и особено од жед – но потоа се предава и влегува во длабок покој

Физичката борба не исчезнува: студ, влага, тврд камен, непријатност, глад и жед. Лапунов нагласува дека жедта е најголемиот проблем. По извесно време, телото како да престанува да протестира – влегува во некаков покој. Лежиш, седиш, повторно лежиш. Најопасниот, но и најслободен момент е предавањето: нема повеќе контрола, само прифаќање. Важно: потенцира дека ова не е нешто што треба да се пробува без надзор, дека биохемијата овде е помалку важна од психолошкото преживување. Инстинктот за преживување те тера да бегаш – но ако го надминеш, гледаш нешто што не си го видел во нормален живот.

Губење на „јас“ кога стравот нема веќе на кого да се обраќа

Лапунов објаснува дека отишол таму да доживее его-смрт – целосно распаѓање на структурата што ја нарекуваме „јас“. Его, вели, не е само „лошиот дел во тебе“ – тоа е целата твоја визија за себе. Кога тоа исчезне, нема кој да се плаши од смртта: „Кога нема ‘јас’, нема што да умре. И тогаш смртта престанува да биде страв.“ Ова го опишува и преку алхемискиот поим „нигредо“ – фаза на распаѓање и црнило, фазата што претходи на прочистување. Изгорувањето на сопствената претстава за себе – за да остане нешто поавтентично.

Мозокот не е само мисла, туку режисер: целата сценографија ја гради сам од себе

Во нормален живот, мислата е комарец што зуи наоколу; во целосна изолација – мислата станува лав кој те гуши. Лапунов порачува: мозокот не е тивка машина, туку режисер. Ако нема сцена, ја гради сам. Ако нема светлина, ја измислува. Ако нема звуци, тој ги продуцира. Најчесто – најмрачната приказна ја пушта прва. Ако не побегнеш, ако не го прекинеш експериментот на првиот страв, можеби ќе разбереш дека саботажата не е непријател однадвор, туку програма во тебе која те држи во познатото и на безбедно. Токму тоа е тешката, но и ослободувачка вистина.

Крајот: фенерчето е враќање меѓу луѓето, но реалноста засекогаш останува поинаква

Единствениот услов што си го поставил бил: ќе остане додека не дојде некој со фенерче – не порано, не ако стане премногу тешко. Девет дена, без разлика на исходот. Описот на фенерчето не звучи победнички – туку како пресек меѓу два света: еден без време, светлина и удобност, препуштен на умот што гради сопствена реалност. Приказната не е доказ дека треба да бегаме во пештери, но докажува колку е мозокот поразигран, понасилен и поизненадувачки од секаква очекувана сценографија. Најважната поента е оваа: Во темнината умот не се смирува – туку целосно се разоткрива.