„На Балканот 8 од 10 луѓе се за на психијатар“ – Ани Владимирова објаснува како Балканот живее „на живци“

Содржина:

• Татко ѝ бегалец од Македонија ја учел со една реченица: „Во оваа куќа се плаче само за Македонија“
• „Имав чувство дека сум во психијатрија“: преживување со маски и колективна неискреност
• Комфор што ги „угаснува“ децата и создава Балканска заучена беспомошност
• Младите што сакаат сè веднаш и фирмите што паничат од брзо напуштање работа
• Сè достапно, а мозокот празен: каталог од луѓе и краткотрајни задоволства го парализираат Балканот
• Машко-женски фронт: понижени, затворени и агресивни мажи во свет каде љубовта е игра на доминација
• Психијатар не значи „луд“: биохемијата на мозокот бара поддршка, не стигма
• Е-терапија пред модата: анонимноста го отвара срцето на Балканецот
• „Не сакам да сме катастрофични“: хармонизирање и нов однос кон себе и технологијата
• Балканска вистина без шминка: живееме брзо, без вистинска блискост и со празнина што чека да ја признаеме

Татко ѝ бегалец од Македонија ја учел со една реченица: „Во оваа куќа се плаче само за Македонија“

Ани не почнува од теории, туку од домот. Родена е во град во кој немале корени, распоредувања и „потреби на системот“. Татко ѝ бил Македонец–бегалец, полиглот што го испраќале каде што треба човек со јазик и умешност. Од него ги земала најтврдите правила. Се враќале од училиште, некој ги повредил, почнуваат да плачат, а татко ѝ пресекува: „Во оваа куќа се плаче само за Македонија. За ништо друго.“ Тоа е балканско калење, не нежно воспитување. Од дисциплината ќе го мери подоцна и губењето на автономијата во новите генерации.

„Имав чувство дека сум во психијатрија“: преживување со маски и колективна неискреност

Ани опишува чувство познато на многу Балканци: се враќаш и гледаш луѓе што зборуваат едно, мислат друго, се надеваат на трето. Неискреност, дволичност, лизгави договори. Го врзува со наследство од системи што учеле луѓето да преживуваат со маски. Целиот амбиент ѝ личел на колективна „психијатрија“ – средина што ги тера здравите да глумат болни за да не бидат проголтани. Нејзиниот одговор? Дисциплина: учење, дипломи, специјализации. Барала ред во свет што не нуди.

Комфор што ги „угаснува“ децата и создава Балканска заучена беспомошност

Најжестокото што го кажува Ани е за домот. Таа зборува за „заучена беспомошност“: деца што не излегуваат, не прават ништо сами, не учат автономија. Седат дома, пред компјутер, без пријатели, јадат, тапеат. Тоа не е затоа што се „лоши“, туку затоа што возрасните им го организирале животот како хотел. Сценарио препознатливо и во Скопје, и во Белград, и во Софија: облека, храна, возење, сè е обезбедено. Но детето не научило да ја заврзе својата „животна кондура“. Тие што имале најтешко детство често развиваат најголема издржливост. Без простор за беспомошност, морало да се снајдат.

Младите што сакаат сè веднаш и фирмите што паничат од брзо напуштање работа

Од заучената беспомошност доаѓа синџир: млад човек влегува на пазар на трудот и нема нерв за процес. Младите не знаат да трпат, гледале „успешни приказни“ во еден клип и очекуваат брз успех без долг пат. Брзо менуваат работи, брзо велат: „Ова не е мое. Не го чувствувам.“ Фирмите панично нудат сè повеќе, а луѓето скокаат од едно на друго и никој не се држи никаде. Не се работи дали е „вина на младите“ или „старите“, туку дека темпото на очекувања е поголемо од темпото на градење карактер.

Сè достапно, а мозокот празен: каталог од луѓе и краткотрајни задоволства го парализираат Балканот

Ани говори за современо чувство: сè е достапно, но ништо не радува долго. Луѓето живеат во режим на брзо задоволување: запознавање со два клика, секс за една ноќ рутина, содржаината што ја гледаат е сè поекстремна. По некое време, мозокот престанува да реагира: „треба нешто уште повеќе“. Во кабинетот доаѓаат жени што имаат „сè“, а прашуваат треба ли да имаат дете, под прашањето се крие празнина. Од другата страна, момчиња што никогаш немале реален контакт со жена – живеат со порно и потоа се отуѓени. Вистинска блискост станува „шок на живо“.

Машко-женски фронт: понижени, затворени и агресивни мажи во свет каде љубовта е игра на доминација

Ани не го штеди ни машко-женскиот терен. Гледа мажи понижени од цинизам, иронија и потсмев кон трудот што го вложуваат по патот до жена. Реакциите? Или агресија, или затвореност и студ. Љубовта станала игра на доминација, слабоста е грев, полесно е да се заѕидаш отколку да ризикуваш исмевање.

Психијатар не значи „луд“: биохемијата на мозокот бара поддршка, не стигма

Ани отворено признава дека често упатува луѓе кај психијатар – и подвлекува: тоа не значи дека се „луди“. Психијатријата многу се променила: таа само компензира биохемиски нарушувања, како што за дијабетес инсулинот компензира. Некои состојби не се „поправаат“ само со разговор. Ова не е повик сите на лекови, туку да се прекине со балканската гордост за трпење додека тивко се распаѓаш.

Е-терапија пред модата: анонимноста го отвара срцето на Балканецот

Ани опишува како стартувале со онлајн психолошка помош уште пред дваесет години – тогаш луѓето не сакале ни со име и презиме да се појават. Влегувале со прекари, заштитени, и тоа им помагало искрено да се отворат. Подоцна, после ковидот, видеоврската стана стандард и срамот доби нова форма: не исчезна, но се трансформираше.

„Не сакам да сме катастрофични“: хармонизирање и нов однос кон себе и технологијата

Иако голем дел од расказот е дијагноза на општество на раб, Ани признава дека има „намесување“. Луѓето почнуваат да читаат, да се интересираат, да бараат смисла. Дури и технологијата – мозокот ја создал, и ќе се научи да живее со неа преку адаптација. Но Балканот мора да си признае дека е на нерви: во спротивно ќе живее во „колективна психијатрија“ и ќе го нарекува тоа „нормален живот“.

Балканска вистина без шминка: живееме брзо, без вистинска блискост и со празнина што чека да ја признаеме

„8 од 10 од нас се за психијатар“ порака е за предупредување: не сме клинички болни, туку сме на раб поради начинот на живот – брзо, без простор за процес, без автономија, со премногу стимул и малку блискост. Приказната на Ани е спој од строг татко–бегалец со дисциплина и кабинет полн со „испразнети“ луѓе. Меѓу тие два света стои истото прашање: што значи да живееш како човек, а не како функција? Една реченица останува засекогаш: „Размисли за последиците – пред да почнеш да плачеш.“