Пред 900 години во Охрид се чувала стара историска книга, а еден нејзин лист со векови останал скриен во кориците на друг ракопис
Замислете ракопис стар речиси девет века, некогаш дел од монументална книга за историјата на Византиската Империја. Во еден момент неговите листови биле разделени, а еден од нив добил сосема друга намена. Наместо да служи како историски текст, бил употребен како заштитен лист при подврзување на друга средновековна книга.
И највпечатливо од се, тој лист е зачуван во ракопис што денес се наоѓа во охридскиот музеј. Во јануари 2026 година, меѓународно научно истражување конечно го утврдило неговото вистинско потекло.

Содржина:
- ZMO-U-459(42) ја криел туѓата страница на својот крај
- Владимир Мошин го забележал фрагментот уште во 1961 година
- Јонатан Грос и Петер Шрајнер ја поврзале страницата со „Synopsis Historiarum“
- Јован Скилица бележел цареви, војни, востанија и превирања од 811 година
- Листот преживеал затоа што бил употребен како помошен материјал
- Научниот пробив не дошол од ископување, туку од споредување на старогрчкиот текст
- Охридските корици сочувале тајна што не била под земја ниту на дното на езерото
ZMO-U-459(42) ја криел туѓата страница на својот крај
Во збирката на НУ Завод и Музеј Охрид се чува стар грчки ракопис од XIII век, познат под инвентарниот број ZMO-U-459(42). Неговата главна содржина е толкување на библиските псалми од ранохристијанскиот богослов Теодорит Кирски.
Книгата содржи стотици рачно испишани страници на грчки јазик. Но, на нејзиниот крај се наоѓа необичен лист што воопшто не припаѓал на оригиналниот текст. Истражувачите утврдиле дека бил земен од друг, постар ракопис, а подоцна бил искористен при подврзување на книгата.

Владимир Мошин го забележал фрагментот уште во 1961 година
Познатиот истражувач на ракописи го опишал необичниот лист во својот каталог на ракописите од охридскиот музеј. Тој препознал дека станува збор за историски текст.
Сепак, во тоа време неговиот точен извор останал непознат. Листот бил регистриран, виден и означен како значаен, но неговата вистинска приказна продолжила да чека повеќе од шест децении.
Јонатан Грос и Петер Шрајнер ја поврзале страницата со „Synopsis Historiarum“
Повеќе од шеесет години подоцна, византолозите Јонатан Грос и Петер Шрајнер повторно ги истражиле фактите. Во јануари 2026 година ги објавиле своите резултати: фрагментот содржи дел од познатата историска хроника „Synopsis Historiarum“ на прочуениот византиски хроничар Јован Скилица.
Во текстот се опишуваат настани поврзани со византискиот цар Михаил II, војсководецот Вардан и Тома Словенот. Токму тоа го прави откритието исклучително значајно, бидејќи хрониката на Скилица е еден од најважните наративни извори за средновековната византиска историја и за настаните на Балканот.
Јован Скилица бележел цареви, војни, востанија и превирања од 811 година
Византискиот историчар и висок функционер од XI век оставил дело што ја опфаќа историјата на Византија низ низа клучни политички и воени настани. Неговата хроника е едно од оние дела преку кои историчарите ја реконструираат средновековната слика на Балканот.
Сочуваните преписи од оваа хроника се предмет на проучување низ цела Европа. Новата идентификација потврдува дека фрагмент од ракопис од XII век од ова големо историско дело преживеал токму во Охрид, и тоа во најнеочекувана форма.
Листот преживеал затоа што бил употребен како помошен материјал
Во средниот век книгите се изработувале рачно. Пергаментот, направен од специјално обработена животинска кожа, бил исклучително скап и вреден материјал. Кога постарите ракописи ќе се оштетеле или ќе престанеле да се користат, нивните листови понекогаш повторно се употребувале при подврзување на други книги, за зајакнување на кориците или за заштита на страниците.
Охридскиот фрагмент го поминал токму тој пат. Истражувачите утврдиле дека историскиот лист бил искористен како заштитен лист при подврзување на ракописот со толкувањето на Теодорит Кирски. Зачуваниот опис на подврзијата покажува дека преподврзувањето било направено во текот на XIV или XV век, токму во Охрид.
Иронијата е јасна: фрагментот што тогаш бил сметан за помошен материјал преживеал цели векови токму затоа што бил вграден во друга книга.
Научниот пробив не дошол од ископување, туку од споредување на старогрчкиот текст
Научниците го споредиле старогрчкиот текст со критичките изданија на делото на Јован Скилица. Ги анализирале ракописот, стилот на пишување и специфичностите на препишувачот.
Палеографската анализа покажала дека фрагментот бил напишан во текот на XII век, најверојатно во неговите први децении. Ова откритие не е резултат на археолошко ископување. Листот со децении бил заведен во музејската збирка, но вистинскиот научен пробив била точната идентификација на неговиот текст.
Охридските корици сочувале тајна што не била под земја ниту на дното на езерото
Откритието отвора уште една фасцинантна димензија на средновековен Охрид. Градот не бил само центар на словенската писменост, религиозната уметност и архитектурата, туку поседувал и исклучително богати збирки на грчки ракописи, каде што се чувале и пренесувале теолошки, библиски и капитални историски дела.
Понекогаш најголемите историски тајни не се закопани под земја или на дното на езерото. Тие трпеливо чекаат со векови, скриени меѓу кориците на старите книги.

Коментирај анонимно