„Секој четврти ученик во Македонија се коцкал за пари“ – ова не е само статистика, туку аларм за генерација што ја јаде коцкарскиот систем

Содржина:

• Коцкањето кај младите станува нормална појава, а не исклучок – опасноста лежи во тоа што изгледа како игра
• Физичките обложувалници се почести од онлајн коцкање кај учениците, но двете се подеднакво опасни
• Иако помалку ученици коцкаат, се повеќе влегуваат во проблематично коцкање и зависност
• Кои игри ги привлекуваат младите и зошто секоја од нив развива своја форма на зависност
• Зошто момчињата почесто се изложени на коцкање – притисок од средина, спорт и реклами насочени токму кон нив
• Кога младите почнуваат да лажат за коцкањето – вистинскиот показател дека опасноста веќе е присутна
• Македонското коцкање е дел од истиот балкански проблем, но овде долго време не се признаваше
• Заклучок: Линијата меѓу „само еднаш“ и „не можам да престанам“ е толку тенка што секој треба да ја препознае навреме

Коцкањето кај младите станува нормална појава, а не исклучок – опасноста лежи во тоа што изгледа како игра

Проблемот со коцкањето не почнува со зависност, туку со нормализација. Си дете, гледаш натпревар, некој во друштвото пушта тикет, се фали со добивка, некој вели „ајде да ја заокружиме вечерта“. Сè изгледа безопасно: нема игли, нема прашок, нема „криминал“. Сè е чисто и дигитално, како игра. Токму поради тоа коцкањето е најлесно да се продаде како „игра“. На хартија, коцкањето има правила. Во реалност, има и психологија: ти ветува дека можеш да погодиш, дека си близу, дека ако не успееш треба уште еднаш – не дека системот е наместен. Моментите на еуфорија стануваат нешто што постојано го бараш. Кога коцкањето ќе стане рутина, почнува да го менува јазикот и перспективата: не велиш „губам“, туку „не ми тргна“; не велиш „дадов пари“, туку „инвестирав“; долгот станува план, а планот навика. Така се гради нова реалност.

Физичките обложувалници се почести од онлајн коцкање кај учениците, но двете се подеднакво опасни

При споменување коцкање, првата асоцијација е физичка обложувалница. Тоа не е погрешно, бидејќи кај учениците во Македонија коцкањето со физичко присуство е почесто (21%) отколку онлајн (15%). Значи, учениците не се само зад екранот – туку често влегуваат внатре, во просторија што е направена да ги задржи. Онлајн коцкањето, пак, е опасно на друг начин: не мораш ни да го напуштиш својот дом, нема кој да те види, нема срам и пречки, само клик и уште една опклада. Истите механизми што се јавуваат кај младите кај нас, ги има и во Србија и регионот: истите реклами, истата нормализација. Разликата е во тоа што кај нас долго време ова не беше тема.

Иако помалку ученици коцкаат, се повеќе влегуваат во проблематично коцкање и зависност

Една од најопасните илузии е: „јас контролирам“. Проблемот настанува кога повеќе не можеш да контролираш. Истражувањата покажуваат парадокс — додека вкупната преваленца на коцкање се намалува (од 31% во 2015, на 27% во 2019, и 25% во 2024), проблематичното коцкање расте. Кај коцкачи, проблематичното коцкање пораснало од 4,5% во 2019 на 7,6% во 2024. Кај момчињата – 9,3%, кај девојчињата – 4,1%. Не се тоа само деца што се „заиграле“, туку деца кај кои коцкањето станува како зависност. „Проблематично“ се мери со две прашања: Дали си почувствувал потреба да се кладиш за сè повеќе пари? Дали си морал да ги лажеш најблиските колку си се коцкал? Ако одговорот е „да“ – проблемот станува сериозен и повеќе не се работи за забава.

Кои игри ги привлекуваат младите и зошто секоја од нив развива своја форма на зависност

Мнозина мислат дека коцкањето е само „тикет“, но реално тоа е цел асортиман на производи, дизајнирани да те вратат повторно и повторно.
1) Кладење во живо: Квотите се менуваат секунда по секунда, добиваш многу мини-кладби (следен корнер, гол, картон…). Сè се одвива во момент и те вовлекува во игра без трпение за пауза.
2) „Брзи“ бројки, кено и слични: Евтини влезови, мали уплати, брзи извлекувања – создаваат навика на постојано пробување и губење во ситни делови што не ги забележуваш.
3) „Lucky Six“/Брзо лото: Брз ритам, секои 5 минути. Броеви, серии, „трендови“ – се создава илузија на стратегија и постојано чувство дека следниот пат ќе бидеш ти.
4) Рулет: Класика, мала предност за „куќата“, но со постојано повторување се акумулира губиток. Кога добиваш – добиваш самоизолација од реалноста.
5) Слот апарати: Најопасни, дизајнирани како видео-игра со светла, звуци, брзи резултати и „блиски промашувања“. Постепено ја уништуваат самоконтролата.
6) Онлајн коцкање: Казиното ти е во џеб. Профилот ти носи бонуси, „фри спинови“, промоции. Апликациите следат кога и како играш – и те враќаат со нотификации и награди токму кога си најранлив.

Зошто момчињата почесто се изложени на коцкање – притисок од средина, спорт и реклами насочени токму кон нив

Во македонските податоци, момчињата се поекспонирани на коцкање. Тоа не е бидејќи е „машко“ или „пофраерски“, туку спој од: спортска култура, групен притисок, натпреварувачки инстинкт, илузија дека ризикот = храброст, како и агресивен маркетинг насочен кон машка младинска публика. Коцкањето се промовира преку идеи за успех, адреналин, победа, паметна стратегија — токму таму каде е најлесно да закачиш млад човек што сака да се докаже.

Кога младите почнуваат да лажат за коцкањето – вистинскиот показател дека опасноста веќе е присутна

Ученик може да изгуби 200 денари и ништо да не се случи. Може да изгуби 2.000 и да се извлече. Но, кога ќе почне да лаже за коцкањето, тоа станува нова фаза на проблемот. Лагата значи дека коцкањето станало нешто што го „штитиш“ и што ти е поважно од семејството и блиските. Од „игра“ се преминува во „двоен живот“. Една личност е дома, ученик, син/ќерка, додека во другиот свет е „играч“ со тајна. Ова брзо преминува во кредити, позајмици, кражби, срам, распаднати односи и паника.

Македонското коцкање е дел од истиот балкански проблем, но овде долго време не се признаваше

Во целиот регион коцкањето има ист пат: спортот е капија, обложувалницата нормализирана, апликациите се следниот чекор, „брзи игри“ го засилуваат циклусот, а зависноста е финалната етапа. Разликата кај нас е што долго време се создавала илузија дека сме „мали“ и дека тоа „нас не не засега“. Но податоците велат дека не е така. Институтот за јавно здравје зборува за ученици од 15-16 години – доба кога се гради идентитет и ризикот делува „возбудливо“. Овој производ на лесен допамин и илузија за контрола значи дека расте генерација со лажна претстава за пари и успех: „Пари се прават со ризик. Брзо. Без труд. Со тикет.“ Ако еднаш се вроди оваа идеја, тешко се менува.

Заклучок: Линијата меѓу „само еднаш“ и „не можам да престанам“ е толку тенка што секој треба да ја препознае навреме

Ова не е приказна за тоа кој е „добар“ или „лош“ – туку раскажува за структурите што од коцкањето создадоа машинерија за менување на навики. Ако веќе четвртина од учениците немаат проблем да пробаат, прашањето не е „дали ќе има сериозни последици“ туку „колку далеку ќе стигне ако се правиме дека е нормално“. Вистината мора да се каже: ако чувствуваш дека мора да ставиш повеќе, тоа е сигнал. Ако лажеш за колку си играл — тоа е сигнал. Ако „само уште еднаш“ стана животна мантра — тоа е сигнал. Ако препознаваш вакво однесување кај некој близок – не чекај да стане трагедија. Трагедијата најчесто не почнува со голема сума, туку со мал тикет и илузија дека „следниот пат ќе биде подобро“.