Постот не е „диета за верници“ – тоа е тренинг за нервниот систем и лек за модерната нервоза

Постот најчесто се сврзува со прашањето: „Што смее да се јаде?“ и токму затоа многу луѓе го доживуваат како казна, како привремено лишување до враќањето на „нормалниот живот“ – кафиња, цигари, нервози и трка. Но постот, ако се гледа низ психолошка и невропсихолошка призма, е многу повеќе од мени. Тој е структуриран тренинг за воздржување што те учи на владеење со себе не само на ниво на карактер, туку и на ниво на мозок, стрес и емоции. Сестра Ефимија од манастирот Рајчица разговара со невропсихологот Тина Васков на темата. Невропсихологот јасно вели: „Во основа на постот стои капацитет на личноста за саморегулација.“ Во срцето на постот не е стомакот. Во срцето е умот.

Сестра Ефимија: Постот не е „диета за верници“ – тоа е тренинг за нервниот систем и лек за модерната нервоза

Содржина:

Самодисциплината е највисокото ниво на љубов кон себеси и се учи со одложување на задоволството

Невропсихологот Тина Васков објаснува дека вистинската самодисциплина не значи воено стегање, туку највисок облик на грижа за себе: „Во психологијата сакаме да веруваме дека самодисциплина е највисок степен на сакање на себеси, на почитување на себеси.“ Модерниот човек заборава да издржи без награда веднаш. Денешниот живот нè подарува со допамин постојано: преку скролирање, купување, лајкови. Постот го превртува овој принцип: не си ја даваш наградата веднаш и мозокот се учи да се смирува по првичниот отпор.

Одмор на допаминскиот круг – постот овозможува смирување и простор за мислите

Постот е начин да го одмориш хиперстимулираниот допамински круг, објаснува Тина: „Кога постиме, го одмараме таканаречениот допамински круг на задоволство којшто вообичаено во секојдневието е хиперстимулиран… не само преку храна, туку и преку игри, мрежи, постигнувања…“ Во ваква пауза, се случува смирување и внатрешна тишина: „Она што го постигнуваме во нашиот ум е смирување… тоа е време кога нашиот мозок има простор да си ги среди своите фиоки.“ Тоа е моментот кога мозокот престанува да реагира и почнува да обработува.

Модерниот човек не сака да се воздржува: динамиката создава осетливост и психолошка цена

Невропсихологот јасно посочува: денешниот човек се помалку сака или може да се воздржи. Однесувањето стана: „Сакам сега. Сакам сè. Сакам веднаш.“ Старите вредности на умереност се потиснати, а резултатот е нарушена психа и постојана нервоза. „Мислам дека плаќаме прескапа цена за динамиката која ја негуваме… и ја промовираме.“ Постот, правилно сфатен, е отпор кон стилот на живеење што фабрички произведува анксиозност.

Модерниот човек не сака да се воздржува: динамиката создава осетливост и психолошка цена

Тишината како активен процес ја смирува амигдалата и ја гасне алармната сирена на мозокот

Најважниот ефект на постот според Тина Васков е тишината – не како отсуство на звук, туку како внатрешно сопирање: „Тишината е многу активен процес.“ Во тишината се смирува амигдалата, делот од мозокот одговорен за страв и алармирање. „Во тишина амигдалата се смирува. Телото престанува да биде во мод на вознемиреност.“ Овој процес носи намалување на адреналин и кортизол и телото добива порака – безбеден си.

Простувањето е центар на постот и лек и за организмот и за душата

Простувањето во постот не е само доблест, туку има длабока физиологија. Невропсихологот Тина Васков појаснува: „Простувањето… нема само морална димензија.“ Непростувањето значи трајна состојба на стрес за телото: „Лачиме адреналин, норадреналин, кортизол… телото се подготвува за некој вид на борба.“ Затоа заклучува: „Секогаш“ ние сме тие што ја носиме казната кога не простуваме. Простувањето, пак, го смирува организмот, го враќа балансот и ти дозволува да одиш понатаму.

Емоционалната зрелост значи да останеш во непријатното и да реагираш свесно, а не импулсивно

„Емоционалната зрелост е способност да се остане во непријатното.“ Не да експлодираш или да избегаш, туку да застанеш, да најдеш внатрешна тишина и да одговориш зрело. Постот е тренинг токму за тоа – останување во непријатноста без импулсивна експлозија, пракса на контрола и личен центар.

Мозокот на младите созрева дури до 25 години – зошто постот е училиште за зрелост

Тина Васков објаснува дека предниот дел од мозокот, одговорен за анализа и одговорност, созрева целосно дури околу 24–25 години: „Таa миелинизација… ја завршува некаде 24та 25та година.“ Затоа младите често немаат целосен капацитет за зрел одговор. Постот е школа за мозокот – вежбање на анализа, одложување, контрола, чекање.

Потиснатите емоции никогаш не исчезнуваат – постот е шанса да ги видиш пред да те разболат

„Потиснатите емоции не исчезнуваат. Потиснатите емоции се вгнездуваат во нас.“, појаснува Тина. Ако не ги обработиш, организмот ќе го прави тоа преку симптоми: несоница, главоболки, гастрит, притисок, анксиозност, депресија. Постот често е првата средба со сопствените мисли и емоции – и токму затоа тишината понекогаш е страшна.

Таа што најмногу боли: мозокот не разликува помеѓу „замислено“ и „доживеано“ страдање

Мозокот често реагира исто на замислената како и на реалната траума – се активира амигдалата, телото оди во режим на опасност. Затоа една од ефикасните психолошки стратегии е постепена експозиција – контролирано изложување на непријатноста. Постот е токму тоа: доброволна експозиција на непријатно, за да научиш дека можеш да издржиш. Не за да се мачиш, туку да станеш посилен.

Постот не е само период што треба да се „истрае“, туку внатрешна градба и животна школа за зрелост

Постот е: тренинг за саморегулација, одмор за допаминскиот круг, пракса на тишина што носи стабилност, практика на простување што го отстранува телесниот стрес, тренинг за емоционална зрелост и можност да ги видиш сопствените потиснати емоции пред да станат болест. Постот не е што јадеш, туку каков човек стануваш додека одбиваш нешто што ти е навика. Постот не е само период кој треба да мине – тоа е период кој треба да те направи поголем.