Што точно призна вчера инспекторот за Усје – и зошто тоа не смее да нè смирува

Вчерашната прес-конференција на институциите за животна средина требаше да донесе смирување на јавноста. Наместо тоа, за секој што внимателно ги слушаше интегралните изјави, таа отвори уште поголем немир. Не затоа што некој директно кажа „има загадување“, туку затоа што јасно се виде како е поставен системот – и зошто граѓаните во него немаат вистинска контрола.

Јас живеам на околу еден километар од Цементарница Усје. Не ми треба лабораторија за да знам кога печките почнуваат да работат со полна сила. Секојдневно, речиси по правило, околу пет попладне воздухот се менува. Мирисот станува тежок и задушлив – мирис на изгорена пластика, гума и нешто што не личи на јаглен или мазут. Тоа не е впечаток од еден ден. Тоа е повторлива појава со години. Моите деца го дишаат тој воздух.

Токму затоа вреди внимателно да се погледне што точно кажаа институциите.

Што призна државата – без тоа да го нарече проблем

Во официјалните изјави беше потврдено дека Цементарница Усје користи алтернативни горива уште од 2018 година. Под „алтернативни горива“ не се мисли на нешто апстрактно или безбедно по дефиниција, туку на:

• гориво од цврст отпад (RDF),
• отпад од текстилната индустрија,
• отпад од пакување што не може да се рециклира,
• отпадна пластика што не може повторно да се употреби,
• биомаса од земјоделски отпад.

Ова не се гласини. Ова беше јавно кажано од директорот на Управата за животна средина.

Со други зборови, институциите јавно потврдија дека во срцето на Скопје се согорува отпад што не може да се рециклира. И тоа не како исклучок, туку како дел од редовниот технолошки процес, дозволен со А-интегрирана еколошка дозвола.

Што точно „работел“ инспекторот – и каде завршува неговата улога

Инспекторатот изјави дека во 2025 година биле спроведени шест инспекциски надзори во Усје, од кои дел биле вонредни и дури ноќни. Заклучокот беше јасен: „не се утврдени неправилности“.

Но тука доаѓаме до суштинскиот проблем.

Истата институција јасно кажа дека инспекцијата:

• не мери воздух,
• не мери емисии,
• не врши независни анализи,
• туку проверува дали документацијата постои и дали е доставена.

Со други зборови, инспекторот не утврдува што реално излегува од оџаците, туку дали фабриката има уредни папки, извештаи и дозволи.

Мерењата, како што беше кажано, ги прават:

• самата фабрика преку сопствен систем за континуиран мониторинг,
• и надворешна акредитирана лабораторија – двапати годишно за ПМ10.

Двапати годишно. Во град како Скопје. Во зона каде што илјадници луѓе живеат, дишат и ги отвараат прозорците.

Системот што сам себе си верува

Највознемирувачкиот дел од целата прес-конференција не беше тоа што институциите кажаа, туку како мирно го опишаа системот.

Фабриката:

• сама си мери,
• сама си води извештаи,
• сама ги доставува резултатите,
• а инспекцијата проверува дали документите се доставени навреме.

Нема обврска за:

• јавно објавување на сурови податоци во реално време,
• редовни независни мерења во населбите околу фабриката,
• детална јавна анализа на составот на отпадот што се согорува.

Сè е „во ред“ – затоа што хартиите се во ред.

Ова не е теорија на заговор. Ова е јавно кажан институционален модел.

Зошто ова не смее да нè смири

Кога граѓаните реагираат и велат дека чувствуваат мирис на изгорена пластика и гума, одговорот не може да биде само:
„Инспекцијата не утврди неправилности.“

Затоа што:

• инспекцијата не мери што дишеме,
• мерењата не се чести,
• податоците не се јавно достапни,
• а фабриката има законска дозвола да согорува отпад што не може да се рециклира.

Тоа што нешто е законски дозволено не значи дека е безбедно за здравјето, особено кога се случува во густо населен град.

Прашањето што останува

По сите изјави, останува едно просто, но суштинско прашање:

Дали овој систем е поставен да го штити народот или да обезбеди институционален комфор и мир за индустријата?

Јас, како граѓанин што живее на километар од фабриката, не барам затворање, ниту сензации. Барам нешто многу поедноставно:
да не морам да „верувам“ дека е сè во ред, туку да можам да видам, да проверам и да знам.

Воздухот што го дишеме не е деловна тајна.
И не смее да биде оставен само на хартија.

Сликата е генерирана од AI