Три илјади евра за квадрат за стан, паркинг-место за дваесет илјади — цената на домување во Македонија излегува од контрола

Содржина:

• Слободан Митровски — човекот што ги чита бројките пред да станат вест
• Земјата и недостигот на добри локации — скриениот мотор зад лудите цени
• Балканската потреба за сопствен дом ја поттикнува психолошката прескапа цена
• Најбрзо се продаваат малите станови – 35 до 60 квадрати се новата валута на пазарот
• Дали сме во ценовен балон – или е ова новата нормалност?
• Приградските населби ги следат екстремните цени на градот
• Паркинг, новиот луксуз: простор што го нема, а се плаќа како да е злато
• Сомнежот околу „кеш“ купувањата на станови и реалноста на македонскиот пазар
• Митот за рентање – станот повеќе не се исплаќа сам од себе
• Македонските цени ги надминуваат европските скокови – платите никако да ги следат квадратите
• Излезот според Митровски – не во евтин квадрат, туку во повисока плата

Слободан Митровски — човекот што ги чита бројките пред да станат вест

Сопственикот на агенцијата за недвижности „Асторија“, Слободан Митровски, ја има позицијата да види што се продава, по која цена и колку брзо го снемува од пазарот. Неговото искуство не доаѓа од теорија, туку директно од секојдневните преговори. За него, 3.000 евра за квадрат во Скопје е нереално, но потенцира и едно: „Никој не ги билдa цените ако нема побарувачка. Ако побарувачката застане – цената омекнува. Ако не — нема зошто да попушти.“

Земјата и недостигот на добри локации — скриениот мотор зад лудите цени

По пандемијата пораснаа материјалите, работната рака, трошоците — но според Митровски, тоа не го објаснува целосно скокот до 3.000 евра по квадрат. Најсилен двигател ни е недостигот од добри парцели. Градежните фирми стартуваат со високи цени уште во фаза на темел и ако од старт се купува по тие цени, цената само оди нагоре. Формулата е едноставна: скудна понуда, силна побарувачка, висок стартен праг.

Балканската потреба за сопствен дом ја поттикнува психолошката прескапа цена

Според Митровски, балканскиот синдром на желба за сопственост прави луѓето и понатаму да купуваат, и кога математиката не е во нивна корист. „Кај нас, уште не ни е легната таа финансиска култура… кога вложуваш во стан – тоа е врата што можеш да ја отвориш, ѕид што можеш да го допреш, имот што можеш да го оставиш на дете.” Дури и кога нема логика, психологијата победува.

Најбрзо се продаваат малите станови – 35 до 60 квадрати се новата валута на пазарот

Трендот што Митровски го посочува е дека најбрзо се продаваат становите од 35 до 60 квадрати. Не се поевтини, туку најдостапни во услови каде сè е прескапо. За нив честопати има 10–15 заинтересирани, така што цената не се договара – ја прифаќаш или ја пропушташ.

Дали сме во ценовен балон – или е ова новата нормалност?

Иако 3.000 евра квадрат звучи како балон, Митровски не брза со таа дефиниција. Можно е да има застој или мало омекнување, но не драматичен пад. „Луѓето не се потрошија.“ Има многу пари што чекаат во банки, сефови, како кеш — и во недостиг на доверба во други вложувања, се слеваат во станови. Тој вели: тоа не е знак на здрав пазар, туку на пазар што се храни од страв и несигурност.

Приградските населби ги следат екстремните цени на градот

Како што цените во центар експлодираат, така околните населби стануваат попривлечни. Стан од 300.000 евра не е повеќе исклучок. Луѓето се префрлаат на алтернатива: малку подалеку, за нешто психолошки поприфатливо. Но динамиката на високите цени се прелева и таму.

Паркинг, новиот луксуз: простор што го нема, а се плаќа како да е злато

Ако квадратот е рекорд, цената на паркингот е апсурден врв. „Стан ќе купиш, ама мораш некаде да паркираш“ – тоа го притиска градот. Паркинг од 10.000–20.000 евра не се плаќа затоа што им е убаво на луѓето, туку затоа што немаат избор. Дури и со нови закони, стариот хаос не се решава со едно правило на хартија – ова е проблем што ќе се лечи со децении.

Сомнежот околу „кеш“ купувањата на станови и реалноста на македонскиот пазар

Кога ќе се спомне дека становите се купуваат во кеш, јавноста има право да праша – од каде се парите? Но, Митровски појаснува: во Македонија со децении се купува со кеш од продажба на куќи, земја, наследства. Дел од купувањата се можеби „чисти“, но системот лесно прима и пари со нејасно потекло, бидејќи културата на кеш никогаш не исчезнала.

Митот за рентање – станот повеќе не се исплаќа сам од себе

Пред десетина години важеше приказната дека ако купиш стан, го изнајмиш и сам се исплатува плус ти останува имот. Митровски ја разбива оваа романтика со математика: за стан од 60 квадрати по 2.500 евра квадрат се даваат најмалку 180.000 евра со средување, а јадицата од 500 евра месечна кирија се враќа многу бавно. Денес станот ретко е заработка – почесто е засолниште за парите.

Македонските цени ги надминуваат европските скокови – платите никако да ги следат квадратите

Митровски истакнува – растот на цените на станови кај нас не можат да го пратат ниту платите, ниту примањата на средната класа. Кога доаѓа до ваков дисбаланс, станот престанува да биде дом и станува луксуз кој се отплаќа децении, ако воопшто се отплати. За многумина тоа е невозможна мисија.

Излезот според Митровски – не во евтин квадрат, туку во повисока плата

Кој очекува пад на квадратот, ќе се разочара. Решението, според Митровски, не е во поевтини станови, туку во плати барем двојно поголеми – за да не биде ратата половина од сè што заработуваш. „Станот денес не е стан – станот е луксуз.“ А дали ќе стане помалку луксуз? Ако не пораснат платите, а недостигот и желбата останат, сè ќе остане како што е. Тогаш прашањето не е каде оди пазарот, туку каде оди градот – и дали граѓаните ќе можат да си дозволат да останат во него.