13 тајни за петок 13-ти кои ќе ве натераат да погледнете на календарот на поинаков начин

Содржина:

• Параскевидекатриафобија е зборот што ги спојува петокот и бројот тринаесет
• На Тајната вечера имало тринаесет лица, но Библијата не го именува Јуда како тринаесеттиот гостин
• Филип IV Убавиот ја почна акцијата против темпларите во петок, 13 октомври 1307 година
• Дванаесет е симбол на редот, а тринаесет станало бројот што го нарушува тој круг
• Законикот на Хамураби не крие намерно исчезнат закон број 13
• Во Јапонија црната мачка на петок 13-ти може да биде знак за напредок
• „Клуб тринаесет“ намерно кршел огледала и истурал сол пред сведоци
• Томас В. Лосон во 1907 година го претвори датумот во берзанско оружје
• Секој петок 13-ти му носи на бизнисот загуби од 700 до 800 милиони долари
• Во Шпанија и Грција малерот е Martes 13, а во Италија петок 17-ти
• Џејсон Вурхис не ја носи хокеарската маска во првиот филм
• Во многу лифтови по 12 веднаш следи копчето 14
• Истражувањата не наоѓаат повеќе несреќи, но мозокот бара доказ за „проклетството“

Параскевидекатриафобија е зборот што ги спојува петокот и бројот тринаесет

Малкумина знаат дека стравот од петок 13-ти има посебен научен назив — параскевидекатриафобија (paraskevidekatriaphobia). Зборот потекнува од грчки јазик: paraskevi означува петок, а dekatreis значи тринаесет.
Постои и поширокиот термин трискаидекафобија — страв од самиот број 13, без оглед на тоа во кој ден од седмицата се паѓа.
За луѓето со ваков вид анксиозност, датумот може да биде вистинско психолошко искушение. Некои строго избегнуваат авионски летови, одложуваат важни деловни средби, па дури одбиваат воопшто да го напуштат својот дом.

На Тајната вечера имало тринаесет лица, но Библијата не го именува Јуда како тринаесеттиот гостин

Едно од најраспространетите објаснувања за негативната репутација на бројот 13 доаѓа од христијанската традиција.
На Тајната вечера, Исус Христос се собира со своите дванаесет апостоли — што вкупно прави тринаесет лица на трпезата. Подоцна Јуда го предава Христос, што историски придонело за длабоко вкоренетата асоцијација помеѓу бројот 13 и предавството.
Важно појаснување: Библијата никаде не наведува дека Јуда бил тринаесеттиот што пристигнал или седнал на масата. Тоа е подоцнежна народна интерпретација, а не изрично запишан теолошки факт.

Филип IV Убавиот ја почна акцијата против темпларите во петок, 13 октомври 1307 година

По тајна наредба на францускиот крал започнале масовни апсења на членовите на богатиот витешки Ред на темпларите.
Моќниот религиозен и воен ред бил обвинет за ерес, финансиски малверзации и други тешки злосторства. Многу од витезите биле подложени на жестоки мачења, а дел од нив подоцна биле јавно запалени на клада.
Настанот е историски целосно вистинит, но постои еден клучен детаљ: нема ниту еден историски доказ дека токму тој трагичен ден го означил почетокот на суеверието за петок 13-ти. Директната врска помеѓу апсењето на темпларите и „фаталноста“ на датумот се популаризирала значително подоцна во литературата.

Дванаесет е симбол на редот, а тринаесет станало бројот што го нарушува тој круг

Во многу древни и современи цивилизации, бројот 12 симболизира совршена хармонија, завршеност и ред: имаме 12 месеци во годината, 12 часа на часовникот, 12 зодијачки знаци, 12 племиња на Израел и 12 олимписки богови.
Бројот 13 доаѓа веднаш по него и во западните традиции почнал да се доживува како нарушување на тој идеален космички поредок.
Сепак, тоа не важи секаде. Во различни светски култури бројот 13 носи изразито позитивно значење. На пример, во Италија традиционален несреќен број е 17, што јасно докажува дека стравот од 13 воопшто не е универзално човечко верување.

Законикот на Хамураби не крие намерно исчезнат закон број 13

На интернет често кружи тврдењето дека уште пред речиси 4.000 години во Вавилон луѓето се плашеле од бројот 13, па затоа во познатиот Законик на Хамураби наводно недостасува закон под број 13. Ова е чист современ мит.
Оригиналниот камен споменик воопшто не содржи нумерирани закони онака како што ги гледаме во современите правни изданија. Нумерацијата подоцна ја додале современите преведувачи и истражувачи, па приказната за намерно испуштениот закон нема никаква историска основа.

Во Јапонија црната мачка на петок 13-ти може да биде знак за напредок

Црната мачка е еден од најпрепознатливите симболи на народните суеверија. Во дел од европските традиции, средбата со неа се толкува како предупредување за претстојна несреќа.
Но во други култури ситуацијата е сосема обратна — црните мачки претставуваат симбол на среќа, материјална благосостојба и духовна заштита.
Во Јапонија, на пример, црните мачки носат среќа и просперитет за младите жени, а во традиционалниот британски фолклор тие исто така важат за добар предзнак. Затоа, доколку црна мачка ви го пресече патот на петок 13-ти, немате никаква причина за паника.

„Клуб тринаесет“ намерно кршел огледала и истурал сол пред сведоци

Во 1882 година во Њујорк бил основан таканаречениот „Клуб тринаесет“ (Thirteen Club) — здружение на угледни граѓани чија цел била отворено да ги исмеваат и соборат верувањата за фаталниот број 13.
Членовите редовно се собирале на вечери секој 13-ти во месецот, најчесто во групи од точно 13 луѓе на маса. За демонстративно да го покажат својот презир кон суеверијата, намерно минувале под скали, истурале сол и кршеле огледала.
Меѓу почесните членови на овој клуб низ годините биле дури четворица поранешни американски претседатели: Честер Артур, Гровер Кливленд, Бенџамин Харисон и Теодор Рузвелт.

Томас В. Лосон во 1907 година го претвори датумот во берзанско оружје

Еден од клучните чекори за модерната популаризација на петок 13-ти е романот „Friday, the Thirteenth“ на американскиот писател и берзански инвеститор Томас В. Лосон, објавен во 1907 година.
Книгата раскажува приказна за бескрупулозен берзански шпекулант кој намерно го користи ирационалниот страв на луѓето од фаталниот датум за да предизвика општа паника на Волстрит и да заработи милиони. Овој бестселер силно придонел датумот масовно да се вреже во американската и светската поп-култура.

Секој петок 13-ти му носи на бизнисот загуби од 700 до 800 милиони долари

Иако суеверието делува безопасно, неговото влијание врз глобалната економија е исклучително мерливо. Според пресметките на американскиот Центар за контрола на фобиите, секој петок 13-ти му нанесува загуби на бизнисот од 700 до 800 милиони долари.
Многу луѓе на овој ден избегнуваат да потпишуваат договори, одложуваат купување недвижности, не патуваат со авиони или воз, а рестораните и трговските центри бележат намален промет поради клиентите што претпочитаат да останат дома.

Во Шпанија и Грција малерот е Martes 13, а во Италија петок 17-ти

Стравот од петок 13-ти е карактеристичен пред сè за англосаксонскиот свет. Во Шпанија, Грција и земјите од Латинска Америка, традиционален несреќен ден е вторник 13-ти (Martes 13). Вторник го поврзуваат со Марс — богот на војната и конфликтите.
Во Италија, пак, луѓето воопшто не се плашат од бројот 13, туку од петок 17-ти. Причината лежи во римските бројки: XVII е анаграм за латинскиот збор VIXI („живеев“, односно „мојот живот заврши“), кој често се испишувал на римските надгробни споменици.

Џејсон Вурхис не ја носи хокеарската маска во првиот филм

Во 1980 година на кино-платната се појави хорор филмот Friday the 13th, кој прерасна во една од најуспешните и најдолготрајните хорор франшизи во историјата на кинематографијата.
Филмот ја раскажа морничавата приказна за кампот Кристално Езеро и незапирливиот убиец Џејсон Вурхис. Сепак, постои детаљ што многумина го забораваат: Џејсон воопшто не ја носи својата култна хокеарска маска во првиот филм — таа за првпат се појавува дури во третиот дел од серијалот, во 1982 година.

Во многу лифтови по 12 веднаш следи копчето 14

Суеверието оставило директен печат и во градежништвото и архитектурата. Во голем број хотели, станбени кули и деловни згради во светот целосно се прескокнува означувањето на 13-тиот кат.
Во лифтовите по 12-тиот кат веднаш следи копче за 14-ти кат. Причината е чисто психолошка и комерцијална — сопствениците и инвеститорите не сакаат да ги одбијат купувачите или гостите кои чувствуваат непријатност да престојуваат на 13-ти кат.

Истражувањата не наоѓаат повеќе несреќи, но мозокот бара доказ за „проклетството“

И за крај, најважната вистина: наспроти вековните суеверија, статистичките и научните истражувања покажуваат дека на петок 13-ти нема ништо повеќе сообраќајни несреќи, пожари или болнички интервенции отколку на кој било друг петок во годината.
Психолозите го објаснуваат овој феномен преку таканаречената потврдувачка пристрасност (confirmation bias) — склоноста на човечкиот мозок да забележува и помни настани што ги потврдуваат неговите претходни верувања. Доколку некој однапред очекува малер, секоја ситна непријатност на тој ден ќе ја протолкува како доказ за „проклетството“, додека позитивните случувања едноставно ќе ги игнорира.
Петок 13-ти е фасцинантен пример за тоа како историјата, религијата, книжевноста и холивудската кинематографија можат една сосема обична календарска дата да ја претворат во глобален симбол на страв. Некои ќе продолжат да ги заобиколуваат црните мачки, други внимателно ќе ги чуваат огледалата, а трети ќе го поминат денот со насмевка и хумор. Но вистината е дека зад најстрашните митови речиси секогаш стојат интересни историски приказни, човечка психологија и многу фантазија.