Броело 240 куќи, а по една страшна ноќ останале само две: Морничавата тајна на битолското село Ѓавато

Крај Ѓаватскиот Превој стои приказна за село што некогаш било полно со живот, а потоа во виорот на Илинденското востание речиси исчезнало од картата. Ѓавато не е само име на место во Битолско, туку сведоштво за домови оставени набрзина, огништа згаснати во страв и спомени што повеќе од еден век одбиваат да се изгубат.

Броело 240 куќи, а по една страшна ноќ останале само две: Морничавата тајна на битолското село Ѓавато

Пред 1903 година Ѓавато било богата селска населба со масивни камени куќи

Пред Илинденското востание, селото било голема и развиена заедница. Според историските записи, броело околу 240 масивни камени куќи и стотици семејства што живееле од сточарство, трговија и земјоделство. Тоа било место во кое генерации граделе имот, семејни врски и живот врзан за земјата и планината.

default

На 12/25 август османлиските трупи минале низ селото на пат кон Смилево

Во август 1903 година, османлиската војска започнала жестока офанзива со цел крваво задушување на востанието. Ѓавато се нашло на удар. По нападот, палежите и разурнувањето, од целата населба останале само две или три цели градби. Жителите во паника ги напуштиле домовите и побарале засолниште длабоко во планината, на тешко достапното место Голем Гар.

Во Голем Гар биле откриени претежно жени, деца и изнемоштени старци

На 14/27 август 1903 година, османлиска воена колона го пронашла збегот. Таму бил извршен суров масакр врз незаштитеното цивилно население. Според деталните историски студии, во крвавиот напад животот го загубиле 56 лица, меѓу кои и 11 жители од селото Ѓавато. Останатите преживеани со денови талкале низ планинските беспаќа без храна и засолниште.

Две торби злато и пари ја хранат легендата за местото Требуш

Покрај суровата историска вистина, Ѓавато со генерации носи и едно народно предание што се раскажува меѓу старите битолчани. Според него, двајца арамии со две торби полни со злато и пари преноќиле во селска куќа. Домаќинот и неговите синови наводно ги убиле додека спиеле за да им го земат богатството, а телата тајно ги закопале во густата шума на местото викано Требуш. Кога другите членови на дружината го откриле злосторството, според преданието, тргнале во одмазда и од корен го запалиле селото. Сепак, ова останува усно народно предание, бидејќи историските истражувања и архиви недвосмислено потврдуваат дека разурнувањето и раселувањето биле директен резултат на воените дејства и османлиската казнена експедиција во 1903 година.

Меѓу старите камени ѕидини останува прашањето кој никогаш не се вратил

Зад приказната за ова некогаш моќно село стои една тишина што поставува тешки прашања: колку семејства никогаш повеќе не успеале да се вратат во своите домови? Колку семејни лози, стари фотографии и спомени засекогаш исчезнале во пепелта? Ѓавато е автентично сведоштво за трагична и болна страница од македонската историја. Некои села исчезнуваат од географските карти, но нивните приказни никогаш не смеат да исчезнат од колективното паметење.

Коментирај анонимно

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *