Корејците веќе 3.000 години ги затоплуваат куќите без радијатори со изум што ја чува топлината под подот

Содржина:

• Ондол не бил луксуз туку дел од корејската куќа уште од далечното минато
• Во Кореја првиот одговор за домот често се топлите подови, не радијаторите
• Најпочитуваното место било веднаш над агунги, најблиску до изворот на топлина
• Археолозите го следат ондол до околу 900 година пред новата ера
• Огнот останувал надвор, а врелиот чад со часови минувал под камените плочи
• Соблекувањето чевли на влез не е само хигиена, туку почит кон подот на кој се живее
• По 1953 година дрвото станало прескапо, а јеонтан донел смртоносен јаглероден моноксид
• Денешниот ондол повеќе не носи чад под подот, туку топла вода низ цевки
• Френк Лојд Рајт го почувствувал корејскиот под и го пренел во американската архитектура

Ондол не бил луксуз туку дел од корејската куќа уште од далечното минато

Додека во голем дел од западниот свет подното греење и денес се смета за модерно и луксузно архитектонско решение, Корејците го усовршиле неговиот основен принцип уште одамна.
Традиционалниот систем, познат како ондол, не бил само практичен начин за затоплување на живеалиштето. Тој станал еден од изумите што ја обликувале корејската култура, традиционалната архитектура и животните навики.

Во Кореја првиот одговор за домот често се топлите подови, не радијаторите

Кога ќе прашате некого како изгледа животот во Кореја, еден од првите одговори речиси секогаш се однесува токму на чувството под нозете.
За разлика од САД и многу европски земји, каде што металните радијатори биле стандард во текот на целиот дваесетти век, а на многу места масовно се користат и денес, корејските домови воопшто не се оптоварени со такви грејни тела на ѕидовите.

Најпочитуваното место било веднаш над агунги, најблиску до изворот на топлина

Во минатото, во секоја соба постоела точка што имала посебно значење во семејната хиерархија. Таму се добивало најмногу топлина во текот на суровите азиски зими.
Денес, модерните корејски домови веќе не зависат од едно најтопло место. Топлината се распределува рамномерно во секој агол, благодарение на циркулацијата на топла вода низ специјални цевки вградени под подот.

Археолозите го следат ондол до околу 900 година пред новата ера

И други древни цивилизации експериментирале со зачетоци на подно греење, но ниту една не развила толку енергетски ефикасен и долготраен систем како Кореја.
Пронајдени се необорливи докази за постоењето на ондол уште од бронзеното време. Системот станал масовно распространет во периодот на Трите кралства, од 57 година пред новата ера до 668 година од новата ера, а негови остатоци се откриени низ целиот Корејски Полуостров.

Огнот останувал надвор, а врелиот чад со часови минувал под камените плочи

Низ вековите, основниот термодинамички принцип речиси воопшто не се променил. Наместо огнот директно да гори внатре во куќата, била создадена мрежа од подземни хоризонтални канали под подовите, поврзани со кујнското огниште на кое се подготвувала секојдневната храна.
Отворениот пламен останувал надвор од дневниот простор, додека врелиот чад и топлите гасови бавно се движеле низ каналите под камените плочи. Тие ја задржувале топлината со часови, а чадот потоа излегувал низ оџак поставен на спротивната страна од куќата. Во поголемите домови се поставувале повеќе огништа, на прецизно избрани позиции.

Соблекувањето чевли на влез не е само хигиена, туку почит кон подот на кој се живее

Еден од најважните обичаи со кои се соочува секој странец при посета на Кореја е задолжителното оставање на обувките уште на самиот влез.
Многумина мислат дека тоа е само прашање на чистота, но коренот на овој обичај лежи токму во топлиот под. Корејците со милениуми го користеле подот како централна површина за живот: на него седеле, јаделе, се дружеле и спиеле.
Во западните земји никому не би му паднало на памет да гази со валкани чевли по креветот или троседот, а во Кореја токму подот го има тој статус. Обичајот останува свет и во најмодерните облакодери во Сеул.

По 1953 година дрвото станало прескапо, а јеонтан донел смртоносен јаглероден моноксид

Со векови корејските домови се грееле исклучиво на огревно дрво. Но, по завршувањето на Корејската војна, шумите биле опустошени, а дрвото станало тешко достапно и прескапо.
Населението тогаш преминало на јаглен пресуван во цилиндрични брикети наречени јеонтан. Иако бил евтин, јагленот донел голема опасност од труење со јаглероден моноксид поради пукнатини во старите канали под подот.
Токму таа трагедија ја натерала земјата технолошки целосно да го модернизира ондолот.

Денешниот ондол повеќе не носи чад под подот, туку топла вода низ цевки

Со брзата индустријализација, чадот под подовите бил целосно исфрлен и заменет со водоводни инсталации.
Денес, водата се загрева преку тивки гасни или електрични котли и циркулира низ еколошки цевки. Така становите се загреваат на здрав начин: нозете остануваат топли, а воздухот во висина на главата е пријатно свеж.

Френк Лојд Рајт го почувствувал корејскиот под и го пренел во американската архитектура

Овој древен систем го воодушевил и славниот американски архитект Френк Лојд Рајт. За време на својот престој во Азија, тој бил толку фасциниран од чувството на топлина во корејска куќа што подоцна го применил подното греење во свои познати архитектонски дела во САД.
Така, корејски изум стар три милениуми станал една од основите на модерната светска архитектура.