Методи Хаџи-Јанев: Дали ќе има брза интеграција во ЕУ на Западниот Балкан?

Содржина:

• Европа се разбуди доцна – и тоа ја прави нервозна
• Западниот Балкан стана „најбезболна карта“ за Европа која сака да затвори ризици
• Мирот на Западниот Балкан е кревок и зависи од интеграција во Европа
• Регионални договори и пропагандни сенки ја зголемуваат нестабилноста
• Европа не е единствена: различни приоритети и закани ја делат унијата
• Русија и Кина го „хакираа“ либералниот свет и создадоа нови геополитички патеки
• Гренланд ја решава брзината – Иран е енергетски стегач за Кина според САД
• НАТО и Македонија: членството носи обврска, неутралноста не е опција
• Балканот не е „локална тема“ – туку европски тест за зрелост и преживување

Европа се разбуди доцна – и тоа ја прави нервозна

Според Хаџи-Јанев, Европа требаше одамна да ги заврши клучните работи што ги најавуваше – особено по почетокот на војната во Украина. Наместо тоа, добивме години зборување за „безбедност“ без реална промена на капацитетите и одлучноста. Во тој вакуум стигна нов шок: јасни пораки од САД дека Европа не може бескрајно да игра улога на зависен партнер – да ужива „економски комодитет“, а безбедноста да ја „плаќа“ некој друг. Ова е геополитичка реалност: кога голем партнер ти кажува „освестете се“, тоа е знак дека светот влегува во ребаланс на сили, а секој што не е подготвен – станува терен.

Западниот Балкан стана „најбезболна карта“ за Европа која сака да затвори ризици

Европа има многу проблеми, но и една карта што може да ја одигра релативно „најбезболно“ – да го интегрира Западниот Балкан за да не остави простори кои можат да станат ранлива точка, стратешки вакуум, терен за поткосурување од трети актери или извор на внатрешни немири. Регионот веќе е интегриран, но интеграцијата е хаотична и недовршена: дијаспората, патиштата, рутите, зависностите од европскиот пазар – сето тоа го врзува Балканот со Европа без институционално затворање на кругот. Кина го користи економски, Русија игра малициозни игри за поткопување и нестабилност. Ако Европа не ја затвори оваа празнина, може да добие конфликт што ќе ја затекне зафатена со други фронтови.

Мирот на Западниот Балкан е кревок и зависи од интеграција во Европа

Мирот на Западниот Балкан, според Хаџи-Јанев, е кревок и врзан со една основна претпоставка – дека регионот ќе се интегрира во Европа. Мировните аранжмани се компромиси што траат додека има перспектива. Ако таа перспектива исчезне, сите договори (Дејтон, Охридски рамковен договор, Кумановски/косовски договори) ќе станат невалидни и кревки. Тој остро забележува: ако интеграцијата не се случи, „сите тие примирија… паѓаат во вода“. Балканот може да стане најбрзиот пожар меѓу сите европски предизвици.

Регионални договори и пропагандни сенки ја зголемуваат нестабилноста

За безбедносниот договор меѓу Хрватска, Косово и Албанија, Хаџи-Јанев вели: ако се гледа изолирано, тој е логичен чин на регионална соработка и евроатлантска визија. Но историјата и пропагандата носат наратив за „анти-српска пропаганда“ – српското вооружување се претставува како провокација иако Србија има право (како неутрална земја надвор од НАТО) да гради свои капацитети. Истовремено, Србија нема шанси против НАТО во конфликт. Затоа ваквите сојузи имаат повеќе политичка отколку воена логика и Европа мора да го затвори „врелиот лонец“, особено додека украинското прашање останува отворено.

Европа не е единствена: различни приоритети и закани ја делат унијата

Хаџи-Јанев додава дека Европа нема единствен став. Париз, Берлин, Брисел се едно, Полска и Балтикот друго, а на југ приоритет се миграцијата и внатрешните тензии. Додека некои ја гледаат Русија како главна закана, други се концентрираат на други предизвици. Европа, барајќи евтина работна сила, предизвика демографски проблеми што ја зголемија внатрешната нестабилност. Солидарноста и прагматизмот стануваат тешки зборови – секој почнува да игра за себе во време на престиж и брз ребаланс на моќта. Како што Хаџи-Јанев вели: „спасувај си го штрумфот – дојде времето“.

Русија и Кина го „хакираа“ либералниот свет и создадоа нови геополитички патеки

Западот ги наметна своите вредности како „универзални“, но Хаџи-Јанев смета дека Русија и Кина најдоа кратки патеки за корумпирање и заобиколување на западните инструменти. Европа се занимава со принципи и внатрешни идентитети, додека Кина и Русија стануваат се помоќни во бајпасирање. Америка реагира прагматично и економски: „тоа е бизнис“. Според него, за да се разбере променетата динамика на САД, мора да се напушти матрицата од последните 30 години – времето кога „некои работи веќе не смеат да се случат“ е завршено, сега светот се менува од ден на ден.

Гренланд ја решава брзината – Иран е енергетски стегач за Кина според САД

Гренланд е важен поради техничкото „време за реакција“. Ако таму се позиционира технологија за штитови, ќе се добие време за одговор на руските хиперсонични ракети. Кај Иран, улогата е и „посилен енергетски стегач“ за Кина – бидејќи Кина е гладна за енергија и може драстично да се забави ако САД и сојузниците ја лимитираат. Хаџи-Јанев мисли дека ќе има интервенција во Иран поради оваа стратегија, но форма и обем се отворени – од хируршки акции до поткопување одвнатре. Америка и Израел имаат супериорност во дигитализација и хакерски способности, а Иран – во асиметричност и слоевита ПВО.

НАТО и Македонија: членството носи обврска, неутралноста не е опција

Хаџи-Јанев е јасен: ако Македонија била три децении фокусирана кон НАТО и ги ужива придобивките, мора да ги прифати и обврските. Не гледа зошто би било шок доколку на територијата се појави логистика на НАТО – тоа е природата на алијансата. Македонија не е стратешки најинтересна точка за тешки капацитети, па не се очекува некаков драматичен ангажман. Но поентата е – членството носи позиција и јасно определување, нема симулација на неутралност.

Балканот не е „локална тема“ – туку европски тест за зрелост и преживување

Западниот Балкан, според Хаџи-Јанев, е тест за зрелоста на Европа. Ако Европа сака стабилност, мора институционално да го интегрира регионот и да ја затвори празнината. Ако не, ќе живее со кревок мир додека Кина економски ткае, Русија политички поткопува, а САД праќа прагматични пораки. Вакуумите не постојат долго – и кога ќе трепнеш, „врелиот лонец“ може да зоврие. Интеграцијата на Балканот не е подарок, туку најбезболна карта за преживување на Европа.