Што всушност му прави чадот од шумски пожар на вашето тело? Студиите покажуваат дека можеби е полошо отколку што мислите

Содржина:

• PM2.5, NO2, озон, ароматични јаглеводороди и олово во истиот облак
• Во European Heart Journal научниците ја поврзаа хроничната изложеност на чад со мозочен удар кај постари лица
• Кога гори град, во чадот веќе не има само изгорена вегетација
• „Нема очигледен безбеден праг“ ниту за умерен чад што се повторува
• Македонија веќе ги чувствува последиците од сè почестите шумски пожари.
• 24.100 смртни случаи годишно во САД само од долготрајна изложеност

PM2.5, NO2, озон, ароматични јаглеводороди и олово во истиот облак

Чадот од шумски пожари може да донесе коктел од штетни загадувачи на воздухот, меѓу кои PM2.5, NO2, озон, ароматични јаглеводороди и олово.
Тој убива десетици илјади луѓе годишно.
Честичките во чадот можат да ги иритираат очите, носот и грлото, а при дишење можат да навлезат длабоко во белите дробови. Тоа може да ги оштети белите дробови и да го отежни дишењето.
Малите честички во белите дробови од таму можат да преминат во крвотокот, а нивните последици можат да продолжат и откако видливиот чад ќе исчезне.

Во European Heart Journal научниците ја поврзаа хроничната изложеност на чад со мозочен удар кај постари лица

Во неодамнешен труд објавен во European Heart Journal, научници што ги проучувале ефектите од чадот од шумски пожари врз мозокот и крвните садови утврдиле дека „хроничната изложеност на PM2.5 од чад од шумски пожари го зголемува ризикот од мозочен удар кај постари возрасни лица“.
„Чадот од шумски пожари не е само непосредна опасност за дишењето“, вели научникот за здравје на животната средина Јанг Лиу од Универзитетот Емори во САД.
Истражувањата покажуваат повеќе луѓе со срцеви удари и други кардиоваскуларни проблеми, заедно со пораст на кризи поврзани со менталното здравје.
„Целото тело ви е погодено“, изјави Лиу на Наоми Михара од Deutsche Welle.
„Чадот од шумски пожари предизвикува оксидативен стрес во вашиот систем и го влошува или забрзува развоjот на болести.“

Кога гори град, во чадот веќе не има само изгорена вегетација

Дел од опасноста е во тоа што навистина се наоѓа во чадниот облак. Кога пламените јазици ќе стигнат до населено место или град, чадот не доаѓа само од изгорени растенија.
„Понекогаш гледаме чад во воздухот стотици километри далеку од шумски пожар“, рече Обри Милер, експерт за еколошки катастрофи во Националниот институт за здравје.
„Размислете што гори: пластика, тешки метали, арсен. Тие можат да предизвикаат цела низа други опасности за заедницата.“
Акутните ефекти се само почетокот.

„Нема очигледен безбеден праг“ ниту за умерен чад што се повторува

PM2.5 честичките се поврзуваат со хронични болести, вклучувајќи автоимуни заболувања.
Изложеноста на чад за време на бременост го зголемува ризикот од предвремено породување и бебиња со ниска родилна тежина, а подолготрајната изложеност е поврзана и со некои видови рак.
„Нашите резултати исто така сугерираат дека нема очигледен безбеден праг за изложеност на чад“, вели Лиу.
„Тоа значи дека дури и ‘умерен’ чад што се повторува може да биде важен, не само екстремните настани.“

Македонија веќе ги чувствува последиците од сè почестите шумски пожари.

Според податоците на Кризниот менаџмент центар, само во првата половина на оваа година во земјава биле регистрирани повеќе од 1.100 пожари на отворен простор, од кои 53 биле шумски пожари. Најпогодени биле регионите околу Штип, Свети Николе и Велес.
Дополнително, податоците на Европскиот информациски систем за шумски пожари (EFFIS) покажуваат дека 2024 година беше најлошата во повеќе од една деценија за Македонија, со околу 97.660 хектари изгорена површина и 250 регистрирани пожари.
Научниците предупредуваат дека најголемата опасност не е само огнот, туку и чадот што го создава. Тој содржи ситни PM2.5 честички кои навлегуваат длабоко во белите дробови и можат да стигнат до крвотокот, зголемувајќи го ризикот од срцеви и белодробни заболувања, особено кај децата, постарите лица, бремените жени и хронично болните.

24.100 смртни случаи годишно во САД само од долготрајна изложеност

Студија објавена годинава во Science Advances даде конзервативна процена од повеќе од 24.100 смртни случаи годишно во континенталниот дел на САД меѓу 2006 и 2020 година, само од долготрајна изложеност.
„Тоа е голема бројка“, изјави за AFP главниот автор и еколошки епидемиолог Мин Жанг, од Медицинскиот факултет Ајкан при Mount Sinai во Њујорк.
„Не најдовме докази за безбеден праг за хронична изложеност на чад од шумски пожари… тоа е многу загрижувачки јавно-здравствен проблем.“
Повеќето луѓе што ќе поминат низ недела полна со чад не завршуваат како статистика. Но многумина не поминуваат без последици.
Кашлица, стегање во градите, болно грло, главоболки и мозочна магла можат да останат долго откако пожарот ќе се повлече.
Некои загрижувачки наоди се помалку очигледни. Истражувачите сметаат дека изложеноста на чад може да предизвика когнитивни проблеми, а се појавуваат и докази за поврзаност. Во меѓувреме, најмалку една студија открила врска меѓу депресија и изложеност на PM2.5.